نخبگان در اندیشۀ راهبردی رهبر انقلاب اسلامی: چشم‌اندازی با تأکید بر «نخبگان علوم انسانی» تمدن‌ساز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکدۀ م.ا. فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، دکتری تخصصی جامعهشناسی فرهنگی، دارندۀ جایزۀ کاظمی آشتیانی از بنیاد ملّی نخبگان، تهران، ایران

چکیده

صرف نظر از تعاریف و شاخص‌های بحث‌برانگیز نخبگی، نخبگان علمی سهم بسزایی در دست‌یابی به اهداف تمدنی انقلاب مستمر اسلامی دارند. آنان نیروی محرک و پیشران برای پیشرفت و توسعه‌ی همه‌جانبه‌ی جامعه محسوب می‌شوند. توجه به نخبگان علوم انسانی یکی از مضامین جاری در این مقاله است. این مقاله با استفاده از روش اسنادی و تکنیک مضمون‌یابی، نمونه‌گیری کامل و رویکرد راهبرد-پژوهشی هنجاری و تجویزی، به واکاوی بیانات رهبر انقلاب اسلامی درباره‌ی نخبگان پرداخته است. پژوهشگر علاوه بر ارائه‌ای جدید از رویکردهای متعارف جامعه‌شناسی نسبت به نخبگان، از رویکرد نظری سیستم اجتماعی و پویایی گروهی استفاده کرده است. در مجموع، یافته‌ها در چهار بخش شامل «ماهیت نخبگان»، «ملزومات و وظایف مسئولان»، «نقش و تعهدات نخبگان» و «ملاحظات اخلاقی و شخصیتی مربوط به نخبگان» صورت‌بندی شده‌اند. نتایج نشان‌دهنده‌ی لزوم تقویت رویکرد مسئولیت اجتماعی دوجانبه در میان مسئولان و نخبگان است. در پایان، پیشنهادهایی کاربردی ارائه شده‌اند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Elites in the Strategic Thought of the Supreme Leader of the Islamic Revolution: A perspective with an Emphasis on Civilization Creating by “Humanities Elites”

نویسنده [English]

  • Iman Erfanmanesh
Assistant Professor, The Faculty of Culture & Communications, Imam Sadiq University, Ph.D. of Cultural Sociology, Tehran, Iran
چکیده [English]

Regardless of the controversial definitions and indexes of the elite, scientific elites have a significant role in achieving the civilizational goals of the continuous Islamic Revolution. They are seen as the driving force for the comprehensive development of the society. Attention to the humanities elites is one of the current themes in this article. This article has analyzed the statements of the Supreme Leader of the Islamic Revolution on the elites through applying the documentary method and thematic technique, complete sampling, and normative and prescriptive strategy-research approach. In addition to a new presentation of the conventional sociological approaches towards the elites, the researcher has also used the theoretical approach of the social system and group dynamics. All in all, the findings have been organized in four sections namely "the nature of the elites", "the requirements and duties of the officials", "the role and responsibilities of the elites", and "the ethical and personality considerations related to the elites”. The results indicate the necessity of strengthening the approach of bilateral social responsibility among the officials and elites. At the end, some practical suggestions have been provided.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Elites
  • strategy
  • Supreme Leader of Islamic Revolution
  • humanities
  • Iran's National Elites Foundation (INEF)
اشتریان، کیومرث (1391)، مقدمهای بر روش سیاستگذاری فرهنگی، تهران: جامعه‌شناسان.
افلاطون (1363)، جمهوریت افلاطون، ترجمۀ رضا مشایخی، تهران: معرفت.
اینس‌ورث، جیمز (1394)،گزیدۀ دانشنامۀ جامعهشناسی آموزش و پرورش، ترجمۀ حمیرا ترجانی، تهران: سولار.
توکل، محمد و عرفان‌منش، ایمان (1394)، رهیافت تلفیقی جامعه‌شناسی علم به مهاجرت نخبگان با تأکید بر جامعۀ ایران، سیاست علم و فنآوری، 26: 97-83.
خامنه‌ای، سیدعلی (1398، 17 مهر)، بیانات در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=43719.
روحانی، علی و انبارلو، مسعود (1397)، مطالعه‌ای کیفی از جایگاه نخبگان جوان ایرانی در بستر جامعۀ ایران، جامعهشناسی کاربردی، 70: 112-93، 10.22108/jas.2017.102080.1057.
روحانی، علی؛ سرپاک، مسعود و جوکاری، مهناز (1395)، برساخت فهم و تجربۀ سرآمدان از فرآیند مشارکت در برنامه‌های بنیاد ملّی نخبگان، علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی، 32: 152-115.
روحانی، علی؛ کشاورزی، سعید و انبارلو، مسعود (1398)، ارائۀ نظریۀ زمینه‌ای از رویارویی نخبگان جوان با بروکراسی بنیاد ملّی نخبگان، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 8(4): 745-772، 10.22059/jisr.2019.276682.828.
روشه، گی (1387)، تغییرات اجتماعی، ترجمۀ منصور وثوقی، تهران: نی.
زهره‌ای، محمدعلی؛ نوابخش، مهرداد و رادفر، رضا (1397)، بررسی وضعیت ظرفیت‌سنجی توسعۀ فرآیند به‌کارگیری نخبگان بر مبنای دیپلماسی فرهنگی کشور، مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، 10(4): 141-123.
شورای عالی انقلاب فرهنگی (1391)، سند راهبردی کشور در امور نخبگان، تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
صادقی، سهیلا و عرفان‌منش، ایمان (1394)، مبانی روش‌شناختی روش پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی، راهبرد فرهنگ، 29: 91-61.
صلواتی، بهرام(1400)، دانشجویان ایرانی بیش‌تر به کدام کشورها مهاجرت می‌کنند؟، https://www.yjc.news/fa/news/7891814.
طالب‌زاده، لیلا و خادمی، ملوک (1397)، مدیریت بهینۀ منابع انسانی نخبه با بررسی نیازها، موانع و مشکلات و راهکارهای پیشنهادی از دیدگاه خود آنها، مدیریت منابع انسانی، 33: 237-215.
عرفان‌منش، ایمان (1400)، ارزیابی وضعیت حکمرانی پایدار در شورای تحول علوم انسانی در چارچوب بیانیۀ گام دوم انقلاب اسلامی، الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 17: 38-9.
عرفان‌منش، ایمان و بستان، حسین (1394)، چالش‌های خاستگاه جهان‌بینی سبک‌ زندگی در جامعه‌شناسی پی‌یر بوردیو با فطرت و زیست مؤمنانه، نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان، 2: 261-227، 10.22059/jstmt.2015.62020.
علی بابایی، یحیی (1387)، قشربندی اجتماعی، همدان: نور علم.
عمید، حسن (1362)، فرهنگ عمید، تهران: امیرکبیر.
فراست‌خواه، مقصود (1397)، گاه و بی‌گاه دانشگاه در ایران: مباحثی نو و انتقادی در باب دانشگاه پژوهی، مطالعات علم و آموزش عالی، تهران: آگه.
قلی‌پور، آرین (1387)، جامعه‌شناسی سازمان‌ها: رویکرد جامعه‌شناختی به سازمان و مدیریت، تهران: سمت.
نصر، سیدحسین (1384)، جوان مسلمان و دنیای متجدد، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران: طرح نو.
وردی‌نژاد، فریدون و بهرامی، شهلا (1394)، سیاستگذاری و مدیریت رسانه، تهران: دانشگاه تهران.
ولایتی، علی‌اکبر (1389)، نقش شیعه در فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، تهران: امیرکبیر.
ویتن، وین (1385)، روانشناسی عمومی، ترجمۀ یحیی سیدمحمدی، تهران: روان.
یزدانی‌نسب، محمد (1394)، بررسی انتقادی تئوری نخبگان در علوم اجتماعی و مفهوم‌پردازی مجدد آن با تأکید بر ساختار، جامعهشناسی ایران، 16(4): 113-93، 20.1001.1.17351901.1394.16.4.4.4.
یونس، فرید (1394)، مبانی و اصول جامعهشناسی اسلامی، ترجمۀ غلامرضا جمشیدیها، تهران: علمی و فرهنگی.
Dunn, W.N. (1981). Public policy analysis: An introduction, CA: Prentice-Hall.
Hartmann, M. (2007). The sociology of elites, London and N.Y, Routledge: Taylor & Francis Group.
Klagge, J. (1997). Approaches to the iron cage, Administration & Society, 29: 63-78.
Merton, R.K. (1998). The Matthew effect in science, Cumulative advantage and the symbolism of intellectual property, 79(4): 606-623.
Mintzberg, H. (1994). The rise and fall of strategic planning, Harvard Business Review, 72(1), 107-114.
Frederick, W.C., Davis, K., Post, J.E. (1999). Business and society: Corporate strategy, public policy, ethics, U.S: McGraw-Hill.
Schneider, E.V. (1957). Industrial sociology: The social relations of industry and community, N.Y: McGraw Hill.
Whyte, W.H. (1956). The organization man, N.Y: Touchstone Book