پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 2 2026 08 23 Gender-based study of research findings on leisure time spending among the elderly; policies and strategies مطالعه جنسیتی یافته های پژوهشی گذران اوقات فراغت سالمندان؛ سیاست ها و راهکارها 71 108 232028 10.22034/scs.2025.527341.1701 FA سمیه سادات شفیعی دانشیار جامعه‌شناسی و عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. ایران 0000-0003-4910-3804 Journal Article 2025 05 31 This article examines the importance of leisure time in the lives of the elderly as a growing group, its place in relation to increasing the quality of life, and consequently how to spend leisure time based on research. The goal is to clarify the context for social planning and policymaking by explaining the differences in leisure time between elderly women and men, both in terms of quantity and activity. The research was conducted with a qualitative approach and a meta-synthesis method, and a systematic review of all relevant and available research was conducted. The most important findings of the research are: the leisure time spent by the elderly of both sexes varies depending on the time, type of activity, and place of spending it. Gender distinction is most evident in leisure sports activities. Women's less independence, responsibility for household work and caregiving roles, and generally lack of access, living alone, and costs are among the main barriers that largely determine how much free time is spent. Finally, according to categories, implementation strategies and operational steps have been proposed to achieve them. <span lang="FA">در این مقاله اهمیت اوقات فراغت در زندگی سالمندان به‌عنوان گروهی رو به فزونی، جایگاه آن در ارتباط با افزایش کیفیت زندگی مطرح و بنابراین چگونگی گذران اوقات فراغت برحسب تحقیقات انجام شده مورد بررسی قرار گرفته است. هدف آن است که با معرفی تفاوت‌های اوقات فراغت زنان و مردان سالمند هم از بُعد میزان و هم از بُعد فعالیت، زمینه لازم جهت برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری اجتماعی روشن شود. تحقیق با رویکرد کیفی و به تحلیل محتوای کلیه آثار پژوهشی مرتبط و در دسترس از دهه 80 به این سو به شیوه تمام شماری پرداخته است. در نهایت با معرفی سیاست‌های ناظر به موضوع گذران فراغت سالمندان از یک‌سو و تحلیل داده‌های حاصل از ۸ پژوهش معتبر از ۱۸ مقاله پژوهشی، مقولات اصلی، مقولات فرعی و مفاهیم هر یک به‌طور مستقل و نیز در ارتباط با یکدیگر احصا کرده است. مهم‌ترین یافته‌های تحقیق عبارت‌اند از: گذران اوقات فراغت سالمندان دو جنس برحسب زمان، نوع فعالیت و مکان گذران متفاوت است. تمایز جنسیتی در فعالیت‌های ورزشی فراغتی خود را به بارزترین شکل عیان می‌سازد. استقلال کم‌تر، عهده‌داری مسئولیت کار خانگی و نقش‌های مراقبتی، در بین زنان و محدودیت دسترسی، زندگی در تنهایی و هزینه‌ها به‌طورکلی از اصلی‌ترین موانعی است که عمدتاً تعیین‌کننده اصلی گذران اوقات فراغت به شمار می‌رود. در نهایت برحسب مقولات، راهکار‌های عملیاتی و گام‌های اجرایی در جهت بهبود و تحقق مطرح شده است.</span> https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_232028_33780be210fd0296597b9326fd19e80a.pdf