پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 1 2026 05 22 Historical Sociological Analysis of Revolutionary Institution Building in the Iranian Economy: A Comparative Study of Six Institutions of the 1980s تحلیل جامعه‌شناسی تاریخیِ نهادسازی انقلابی در اقتصاد ایران: بررسی تطبیقی شش نهاد دهه ۱۳۶۰ 119 162 241199 10.22034/scs.2026.549059.1745 FA علیرضا حدادی استادیار جامعه‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران (نویسنده مسئول) 0000-0002-6774-9337 محمدرضا دادگستر دانشجوی دکتری سیاست‌گذاری عمومی،‌ دانشگاه تهران،‌ تهران، ایران Journal Article 2025 09 24 The Islamic Revolution of Iran is considered an emerging phenomenon in the modern era. Exiting the revolutionary situation and establishing alternative values required the idea of institution-building. Revolutionary institutions, as a new form of institution active in the field of public policy-making and governance of post-revolutionary Iran, were influenced by various variables in their establishment. The present article examines the historical conditions of the establishment of revolutionary economic institutions in Iran after the Islamic Revolution in the 1980s. The aim of the article is to identify the causal conditions and historical contexts affecting the formation of these institutions and to explain the institutional logic governing their establishment. The research focused on six revolutionary economic institutions, including the Mostazafan Foundation, the Housing Foundation, Construction Jihad, the Islamic Economic Organization of Iran, the Executive Headquarters of the Imam's Decree, and the Imam Khomeini Relief Committee. The research method is comparative-qualitative and based on the Boolean algebra technique, which allows for the analysis of different combinations of causal conditions. The research findings show that the establishment of these institutions was influenced by three common conditions: the formation of supporting coalitions, the inability of the Pahlavi regime to solve political problems, and the emphasis and warning of the revolutionary leader in political discourse. The results of the article indicate that revolutionary economic institutions, as alternative institutional responses, have played an important role in redefining Iran's economic and social governance after the revolution. <span lang="FA">انقلاب اسلامی ایران پدیده‌ای نوظهور در عصر مدرن محسوب می‌شود. خروج از وضعیت انقلابی و تثبیت ارزش‌های جایگزین نیازمند ایده نهادسازی بود. نهادهای انقلابی به‌عنوان شکل جدیدی از نهادهای فعال در حوزه سیاست‌گذاری عمومی و حکمرانی ایران پساانقلاب، از متغیر‌های مختلفی در زمینۀ تأسیس خود اثر پذیرفتند. مقالۀ حاضر شرایط تاریخی تأسیس نهادهای انقلابی اقتصادی در ایران پس از وقوع انقلاب اسلامی در دهه ۱۳۶۰ را بررسی می‌کند. هدف مقاله، شناسایی شرایط علّی و زمینه‌های تاریخی مؤثر بر شکل‌گیری این نهادها و تبیین منطق نهادی حاکم بر تأسیس آن‌ها است. پژوهش با تمرکز بر شش نهاد اقتصادی انقلابی شامل بنیاد مستضعفان، بنیاد مسکن، جهاد سازندگی، سازمان اقتصاد اسلامی ایران، ستاد اجرایی فرمان امام و کمیته امداد امام خمینی ^(ره) انجام شده است. روش تحقیق، مقایسه‌ای-کیفی و مبتنی بر تکنیک جبر بولی است که امکان تحلیل ترکیب‌های مختلف شروط علّی را فراهم می‌سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد تأسیس این نهادها متأثر از سه شرط مشترک بوده است: «شکل‌گیری ائتلاف‌های حامی»، «ناتوانی رژیم پهلوی در حل مشکلات سیاستی» و «تأکید و هشدار رهبر انقلاب در گفتار سیاسی». نتایج مقاله حاکی از آن است که نهادهای انقلابی اقتصادی به‌عنوان پاسخ‌های نهادی بدیل، نقش مهمی در بازتعریف حکمرانی اقتصادی و اجتماعی ایران پس از انقلاب ایفا کرده‌اند.</span> https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_241199_b86877c22fac48e15bcb1d7da298d495.pdf