پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 1 2026 05 22 From Leisure to Individuality: A Qualitative Study of the Impact of Leisure Spending Styles on the Mental Health and Social Relationships of Adolescent Girls از فراغت تا فردیت: مطالعه‌ی کیفی تأثیر سبک‌های گذران اوقات فراغت بر سلامت روان و روابط اجتماعی و فرهنگی دختران نوجوان 163 200 244263 10.22034/scs.2026.544009.1735 FA مریم سلگی استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران (نویسنده مسئول). سمانه سادات سدید پور دکترای بررسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0001-9357-2224 Journal Article 2025 08 29 In the digital age, the concept of "leisure" among Iranian adolescent girls has undergone a fundamental redefinition. While in Islamic tradition and Iranian culture leisure was recognized as a time for self-development, reflection, and the strengthening of family relationships, the expansion of digital technologies, gender-based restrictions, and cultural changes have shaped a new meaning of leisure. The aim of this study is to qualitatively investigate how leisure is experienced and redefined among urban adolescent girls. Data were collected through semi-structured interviews with 17 girls aged 13 to 18 years in Tehran and were analyzed using thematic analysis (open, axial, and selective coding). The findings revealed three main patterns of leisure experience: 1) unhealthy individualism, in which virtual space serves as a refuge for escaping family and social pressures; 2) proportionate collectivity, which includes activities such as listening to music, reading novels, and spiritual exchange in virtual space with limited but meaningful relationships; and 3) adaptive sociality, in which girls, by utilizing limited cultural spaces, transform leisure into an arena for strengthening identity and social belonging. The results indicated that virtual space, at semi-collective and collective levels, can provide a platform for the formation of "digital modesty" (ḥayā) and the reproduction of moral values. Ultimately, the research concludes that the main issue is not the nature of technology itself, but rather the lack of safe and meaningful leisure spaces for adolescent girls. By integrating the approaches of social sociology, Islamic feminism, and the ethics of technology, this study offers a new framework for understanding leisure as a moral and creative process. در عصر دیجیتال، مفهوم «فراغت» در میان دختران نوجوان ایرانی دچار بازتعریف اساسی شده است. درحالی‌که در سنت اسلامی و فرهنگ ایرانی، فراغت به‌عنوان زمانی برای خودسازی، تأمل و تحکیم روابط خانوادگی شناخته می‌شد، گسترش فناوری‌های دیجیتال، محدودیت‌های جنسیتی و تغییرات فرهنگی، معنای تازه‌ای از فراغت را شکل داده‌اند. هدف این پژوهش واکاوی کیفی نحوه تجربه و بازتعریف فراغت در میان دختران نوجوان شهری است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۷ دختر ۱۳ تا ۱۸ ساله در تهران گردآوری و با روش تحلیل تماتیک (کدگذاری باز، محوری و انتخابی) تحلیل شد. یافته‌ها سه الگوی اصلی از تجربه فراغت را آشکار کردند: 1. فردگرایی ناسالم که در آن فضای مجازی پناهگاهی برای گریز از فشارهای خانوادگی و اجتماعی است 2. جمع متناسب که شامل فعالیت‌هایی مانند شنیدن موسیقی، مطالعه رمان و تبادل معنوی در فضای مجازی با روابط محدود؛ اما معنادار است و 3. اجتماعیت تطبیقی که در آن دختران با بهره‌گیری از فضاهای فرهنگی محدود، فراغت را به عرصه‌ای برای تقویت هویت و تعلق اجتماعی بدل می‌سازند. نتایج نشان دادند که فضای مجازی در سطوح نیمه‌جمعی و جمعی، می‌تواند بستری برای شکل‌گیری «حیای دیجیتال» و بازتولید ارزش‌های اخلاقی باشد. در نهایت، پژوهش نتیجه می‌گیرد که مسئله اصلی، نه ذات فناوری، بلکه فقدان فضاهای فراغتیِ امن و معنادار برای دختران نوجوان است. این مطالعه با تلفیق رویکرد جامعه‌شناسی اجتماعی، فمینیسم اسلامی و اخلاق فناوری، چهارچوبی نو برای درک فراغت به‌مثابه فرایندی اخلاقی و خلاقانه ارائه می‌دهد.

https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_244263_bb88665446acfd3ac97e2c1b5b7c1b02.pdf