پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 2 2026 08 23 Explaining the Concepts and Functions of Islamic Art in the Policy Documents of the Islamic Republic of Iran تبیین مفاهیم و کارکردهای هنر اسلامی در اسناد سیاستی جمهوری اسلامی ایران 1 40 247548 10.22034/scs.2026.572809.1789 FA محمدامین قاسمی پیربلوطی دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات، کارشناس گروه فرهنگ عمومی، هنر و صنایع خلاق مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول). 0000-0002-1126-0305 محمدرضا برزویی دانشیار، گروه ارتباطات و رسانه، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران. 0000-0002-0482-0685 Journal Article 2026 01 30 <span>"Islamic art" is a central concept in Iran''s post–Islamic Revolution cultural discourse and has been systematically institutionalized in the overarching policy documents of the Islamic Republic of Iran. Despite its prominence, however, there has not been any systematic analysis of how "Islamic art" is conceptualized and what functions are attributed to it in these documents. This article examines this official discourse by addressing the following question: How is "Islamic art" conceptualized in the Islamic Republic of Iran''s overarching policy documents, and what functions are defined for it? Using a hybrid thematic analysis approach based on inductive and theoretical frameworks, fifteen key documents—including laws, general policies, and strategic documents—were purposefully selected and analyzed.</span><span dir="RTL"> </span><span>The findings show that "Islamic art" in these documents is a normative and functional "discursive construct" that acquires its identity within a bipolar semantic framework: positively, through association with "commitment" to Islamic and revolutionary value foundations; and negatively, through opposition to a hostile "Other," namely cultural invasion, vulgarity, and the West. Reflecting a state-centered model of cultural policymaking, this discourse assigns a set of instrumental functions to art, including ideological and educational dimensions aimed at promoting values, identity and cultural dimensions for the preservation of Islamic-Iranian identity, and political and security dimensions geared toward engaging in soft war and exercising soft power. Ultimately, through a process of strategic "semantic shift," the concept of "Islamic art"—by shifting its focal point from purely classical dimensions—has been redefined as a normative-functional standard aligned with the concept of "committed art."</span> «هنر اسلامی» مفهومی کانونی در گفتمان فرهنگی پس از انقلاب اسلامی ایران است که به‌شکل نظام‌مند در اسناد سیاستی بالادستی جمهوری اسلامی ایران نهادینه شده‌است. باوجوداین، تحلیل نظام‌مندی پیرامون چگونگی مفهوم‌پردازی و کارکردشناسی «هنر اسلامی» در این اسناد صورت نگرفته است. این مقاله با هدف واکاوی این گفتمان رسمی، به این پرسش اصلی پاسخ می‌دهد: «هنر اسلامی در اسناد سیاستی بالادستی جمهوری اسلامی ایران چگونه مفهوم‌پردازی شده و چه کارکردهایی برای آن تعریف شده‌است؟». بدین‌منظور، با روش تحلیل مضمون ترکیبی مبتنی‌بر رویکردهای استقرایی و نظری، ۱۵ سند کلیدی از قبیل قوانین، سیاست‌های کلی و اسناد راهبردی، به‌صورت هدفمند انتخاب و مضامین مرتبط با هنر در آن‌ها تحلیل شد.<br><br>یافته‌ها نشان می‌دهند که «هنر اسلامی» در این اسناد یک «برساخت گفتمانی» هنجاری و کارکردگرا است که هویت خود را در یک شبکۀ معنایی دوقطبی کسب می‌کند: از منظر ایجابی، از طریق پیوند با «تعهد» به مبانی ارزشی اسلامی و انقلابی؛ و از منظر سلبی، از طریق «تقابل» با «دیگری» متخاصم یعنی تهاجم فرهنگی، ابتذال و غرب. این گفتمان، که بازتاب الگوی سیاست‌گذاری فرهنگی دولت‌محور است، مجموعه‌ای از کارکردهای ابزاری را برای هنر تعریف می‌کند که شامل ابعاد ایدئولوژیک و تربیتی با هدف ترویج ارزش‌ها، ابعاد هویتی و فرهنگی برای صیانت از هویت اسلامی-ایرانی و ابعاد سیاسی و امنیتی در راستای مقابله در جنگ نرم و اعمال قدرت نرم است. درنهایت، طی یک فرایند «جابه‌جایی معنایی» راهبردی، مفهوم «هنر اسلامی» با تغییر گرانیگاه از ابعاد صرفاً کلاسیک خود، به‌عنوان یک استاندارد هنجاری-کارکردی و هم‌راستا با مفهوم «هنر متعهد» بازتعریف شده‌است. https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_247548_8888882660c3a361c2877b96ac0a673c.pdf