پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 ویژه نامه 2026 09 23 Investigating the strategic variable of social capital and its relationship with the national identity of youth with an approach to the vision document of the future Iran بررسی متغیر راهبردی سرمایه اجتماعی و رابطه آن با هویت ملی جوانان با رویکردی به سند چشم‌انداز ایران آینده 1 32 250344 10.22034/scs.2026.495776.1640 FA اصغر میرفردی دانشیار جامعه‌شناسی، بخش جامعه‌شناسی و برنامه ریزی اجتماعی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-1219-4485 میلاد وحیدی دانش‌آموخته کارشناسی جامعه‌شناسی، بخش جامعه‌شناسی و برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی دانشگاه شیراز، 0009-0002-8853-5271 Journal Article 2025 05 15 The concept of social capital is a strategic concept that refers to the connections in human community. This research aimed to investigate the relationship between national identity and social capital of college students with an approach to the vision document of the future Iran. Using quantitative approach, survey method and structured questionnaire, its statistical population was college students of the faculties of humanities at Shiraz University in 2023-2024 semester. Using the Lin sampling table, 360 students were determined as the sample size and were selected using a random cluster sampling method. Face validity and Cronbach's alpha coefficient were used, for evaluation of validity and reliability of questionnaire, respectively. The findings showed that the mean of social capital was lower than the expected average and their mean of national identity was higher than the expected mean. The results show that there was a positive and significant relationship between national identity and social capital. There was also a significant difference between social capital according to field of study. Students in fields related to social interaction and behavior (educational sciences) had more social capital. There was no significant difference between social capital according to gender and ethnicity. Multiple regression showed that the independent variables were able to explain nearly 15% of the changes in the dependent variable. مفهوم سرمایه اجتماعی، از مفاهیم راهبردی است که به پیوندها و ارتباطات پدیدار شده به‌وسیله ارزش‌ها و هنجارهای جامعه میان اعضای یک اجتماع انسانی اشاره دارد. این پژوهش باهدف بررسی چگونگی رابطه بین متغیرهای راهبردی هویت ملی و میزان سرمایه اجتماعی دانشجویان با رویکردی به سند چشم‌انداز ایران آینده، انجام شد. پژوهش با رویکرد کمی، روش پیمایشی و پرسش‌نامه ساختمند انجام شد. جامعه آماری آن، دانشجویان دانشکده‌های علوم انسانی دانشگاه شیراز در سال تحصیلی 1402-1403 بود که با استفاده از فرمول لین، تعداد 360 نفر، به‌عنوان حجم نمونه تعیین شد و با روش نمونه‌گیری احتمالی از نوع خوشه‌ای انتخاب شدند. برای ارزیابی اعتبار و پایایی ابزار پژوهش، به ترتیب از اعتبار صوری و ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که میانگین سرمایه اجتماعی پاسخ‌گویان از میانگین مورد انتظار کم‌تر و میانگین هویت ملی آن‌ها از میانگین مورد انتظار بیشتر است. نتایج نشان داد که بین متغیرهای راهبردی هویت ملی و میزان سرمایه اجتماعی، رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. همچنین بین میزان سرمایه اجتماعی برحسب رشته تحصیلی تفاوت معناداری وجود داشت؛ اما تفاوت معناداری بین میزان سرمایه اجتماعی با توجه به جنسیت و قومیت جود نداشت. رگرسیون چندگانه نشان داد که متغیرهای مستقل توانستند نزدیک 15 درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین نمایند.

https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_250344_0f84a74e80be5cf06d9343f76d90d9db.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 ویژه نامه 2026 09 23 Population Governance in Iran: A Systematic Review of Structural Barriers and Policy Reforms حکمرانی جمعیت در ایران: مرور نظاممند موانع ساختاری و راهکارهای اصلاحی 33 78 253344 10.22034/scs.2026.583759.1808 FA الهام خودکارقمی دانشجوی ارشد مطالعات زنان(گرایش زن و خانواده)، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، ایران 0009-0004-6163-5322 حاجیه بی‌بی رازقی نصرآباد دانشیار جمعیت شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، ایران 0000-0002-0990-9689 Journal Article 2026 05 29 This study aims to systematically identify and classify the structural barriers to population policies in Iran and to propose evidence-based corrective mechanisms for addressing these obstacles. Employing a qualitative systematic review with thematic synthesis, the research involved a comprehensive search of Persian-language academic databases—including Noormags, Magiran, SID, Civilica, and Ensani—using keywords related to fertility and population policies. From an initial pool of 40 articles published between 2011 and 2025, 25 were selected for final analysis following screening and quality appraisal using the Mixed Methods Appraisal Tool (MMAT). Data were analyzed through open, axial, and selective coding within a qualitative content analysis framework. The findings reveal that structural barriers are organized across four principal dimensions: weaknesses in the policy formulation system, deficiencies in monitoring and implementation mechanisms, substantive and content-related inadequacies, and a pronounced support gap. At the micro level, economic and occupational factors—including job insecurity, financial strain, and housing affordability—alongside socio-cultural determinants such as lifestyle transformations, rising individualism, and the erosion of maternal roles, emerged as the most salient impediments to fertility intentions. Corrective strategies are proposed across three interconnected domains: restructuring the labor market and economic frameworks, redesigning support and welfare services, and fundamentally reforming the legislative and policy architecture. The study concludes that the effectiveness of population policies in Iran hinges upon a paradigmatic shift from merely quantitative policy design toward a structurally grounded, family-centered governance approach, requiring simultaneous institutional, legal, and socio-economic recalibration. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و طبقه‌بندی نظام‌مند موانع ساختاری سیاست‌های جمعیتی در ایران و ارائه راهکار‌های اصلاحی برای رفع این موانع انجام شده است. این مطالعه کیفی با رویکرد مرور نظام‌مند و سنتز تماتیک انجام شد و جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده داخلی شامل نورمگز، مگیران، SID، سیویلیکا و پایگاه جامع علوم انسانی با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با فرزندآوری و سیاست‌های جمعیتی صورت گرفت. از میان ۴۰ مقاله شناسایی‌شده در بازۀ زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴، پس از غربالگری و ارزیابی کیفیت با ابزار MMAT، ۲۵ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد موانع ساختاری سیاست‌های جمعیتی در چهار لایه اصلی «ضعف نظام سیاست‌گذاری»، «ضعف نظارت و اجرا»، «ناکارآمدی محتوایی» و «شکاف حمایتی» طبقه‌بندی می‌شوند. در سطح خرد نیز عوامل اقتصادی-شغلی (ناامنی شغلی، فشار مالی، مشکلات مسکن) و اجتماعی-فرهنگی (تغییر سبک زندگی، فردگرایی، تضعیف نقش مادری) به‌عنوان مهم‌ترین موانع کاهش تمایل به فرزندآوری شناسایی شدند. راهکار‌های اصلاحی در سه حوزه «بازآرایی ساختار اقتصادی و بازار کار»، «بازطراحی خدمات حمایتی و رفاهی» و «مهندسی مجدد نظام تقنین» ارائه شدند. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که موفقیت سیاست‌های جمعیتی در ایران مستلزم گذار از سیاست‌گذاری صرفاً کمّی به حکمرانی ساختاری خانواده‌محور و اصلاح هم‌زمان نهادها، قوانین و بسترهای اقتصادی-فرهنگی است.

https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_253344_f89c5b88fddae2e521815933c60ed742.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 ویژه نامه 2026 09 23 Changes in the Attitudes of Iranian Youth Towards the Appropriate Age of Marriage from 2004 to 2023: Emphasizing Policy Requirements تحولات نگرشی جوانان ایرانی به سن مناسب ازدواج از سال 1383 تا 1402: با تاکید بر الزامات سیاستی 79 118 247547 10.22034/scs.2026.536138.1712 FA زهرا قربانی استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران 0000-0002-2638-0801 Journal Article 2025 07 21 Marriage age plays an important and influential role in family formation and childbearing. Investigating changes in attitudes toward the appropriate age for marriage among young people can be effective in predicting future changes in the country's population and developing and implementing accurate and intelligent programs. This study, using secondary analysis of three waves of data from the National Survey of Iranian Values and Attitudes, seeks to monitor changes in attitudes toward the appropriate age for marriage among young people during three periods: 2004, 2015, and 2023, and to explain the contribution of effective factors and their differences over the past three decades. The findings show that during each period of one year and over the past three decades, the appropriate age for marriage for girls and boys has increased by approximately two years. By controlling for the research variables of employment status, socio-economic status, and educational status, there was a significant effect and difference on the age for marriage among young people. Over the past 30 years, education has been a key variable with an increasing contribution to the appropriate age for marriage for girls and boys. Single people, aged 30 to 49, employed, and with a diploma or higher education have contributed significantly to the increase in attitudes towards the marriage age of young people in recent decades. Therefore, effective policies and planning should seek to change family-oriented values and attitudes through cultural transformation programs and simultaneously improve economic conditions to encourage young people to start a family. سن ازدواج نقش مهم و اثرگذاری در تشکیل خانواده و فرزندآوری دارد. هدف از بررسی تحولات نگرشی به سن مناسب ازدواج جوانان کمک به پیش‌بینی تحولات آینده جمعیت کشور و تدوین و اجرای برنامه‌های دقیق و هوشمند است. این تحقیق با استفاده از تحلیل ثانویه داده‌های سه موج از پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان به دنبال رصد تحولات نگرشی به سن مناسب ازدواج جوانان طی سه مقطع 1383، 1394 و 1402 و تبیین سهم عوامل مؤثر و تفاوت های آن‌ها طی سه دهه گذشته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در طی هر مقطع یک‌سال و طی دو دهه گذشته تقریبا دو سال بر سن مناسب ازدواج دختران و پسران افزوده شده است. با کنترل متغیر‌های تحقیق وضع شغلی، پایگاه اقتصادی-اجتماعی و وضع تحصیلی اثر و تفاوت معناداری بر نگرش به سن مناسب ازدواج جوانان داشته اند. طی 30 سال اخیر تحصیلات متغیری کلیدی با سهمی افزایشی در سن مناسب ازدواج دختران و پسران بوده است. افراد مجرد، گروه سنی 30 تا 49 سال، شاغل و با تحصیلات دیپلم و بالا‌تر سهم بالایی طی دهه های اخیر بر افزایش نگرش به سن ازدواج جوانان داشته اند. ازاین‌رو، سیاست‌ها و برنامه‌ریزی های اثرگذار باید به دنبال تغییر ارزش‌ها و نگرش‌های خانواده محور از طریق برنامه‌های تحول فرهنگی و هم‌زمان بهبود شرایط اقتصادی در جهت تشویق جوانان به تشکیل خانواده باشند.

https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_247547_16d7cabe363e0c07748325e2993fc980.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 ویژه نامه 2026 09 23 Default Future Trap in Family Policy at Digital Age: An Interpretive Analysis of Upstream Policy Documents and Expert Perspectives تله آینده پیش فرض در سیاست گذاری خانواده در عصر دیجیتال؛ بازخوانی تفسیری اسناد بالادستی و دیدگاه خبرگان 119 160 247519 10.22034/scs.2026.585811.1819 FA مصطفی زمانیان استاد گروه حکمرانی فرهنگی و اجتماعی. دانشکده حکمرانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول) 0009-0006-4212-1355 الهام معصومی دانشجوی دکتری، حکمرانی جمعیت و خانواده، گروه حکمرانی فرهنگی و اجتماعی، دانشکده حکمرانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0007-2420-1041 Journal Article 2026 06 09 This study adopts a qualitative and interpretive approach to examine the governing logics of digital family policy, with particular emphasis on the distinction between default futures and Created futures. The data were collected at two complementary levels: first, a purposive analysis of national and international policy documents related to family, technology, and digital governance; and second, sixteen semi-structured interviews with experts in policy-making, family studies, media, and technology. Data were analyzed using a flexible thematic analysis approach grounded in the Miles and Huberman framework, moving through open, axial, and selective coding to generate seven final themes. The findings indicate that existing policies remain largely reactive and risk-oriented, focusing mainly on harm reduction, cybersecurity, privacy, and the negative consequences of technology, while giving limited attention to future-oriented, mission-driven, and co-creative capacities. In contrast, the article argues that a transition toward a made future requires a transformation in governance logic, strengthened strategic foresight capacities, structural platform regulation, systematic coordination among relevant institutions, and genuine participation of families and civil society actors in the policy-making process. The results also suggest that families should be understood not merely as technology consumers, but as active stakeholders and co-designers of the digital future. Overall, the study proposes an analytical framework for digital family policy and highlights the need to move from crisis management toward anticipatory, future-oriented, and mission-driven governance. این پژوهش با رویکردی کیفی و تفسیری، منطق‌های حاکم بر سیاست‌گذاری خانواده دیجیتال را با تأکید بر نسبت میان آینده پیش‌فرض و آینده خلق‌شده بررسی می‌کند. داده‌های پژوهش از دو سطح مکمل گردآوری شده‌اند: نخست، تحلیل هدفمند اسناد سیاستی ملی و بین‌المللی مرتبط با خانواده، فناوری و حکمرانی دیجیتال و دوم، ۱۶ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه‌های سیاست‌گذاری، خانواده، رسانه و فناوری. تحلیل داده‌ها بر پایه تحلیل مضمون قالب‌پذیر و با اتکا به رویکرد مایلز و هیوبرمن انجام شده و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی، به استخراج هفت تم نهایی انجامیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست‌های موجود عمدتاً در سطحی انفعالی و ریسک‌محور باقی‌مانده و بیشتر بر کنترل آسیب‌ها، امنیت سایبری، حریم خصوصی و پیامدهای منفی فناوری تمرکز دارند، درحالی‌که ظرفیت‌های آینده‌نگر، مأموریت‌محور و هم‌آفرینانه در آن‌ها کم‌تر دیده می‌شود. در مقابل، مقاله استدلال می‌کند که گذار به آینده خلق‌شده مستلزم تحول در منطق حکمرانی، تقویت ظرفیت‌های آینده‌نگری راهبردی، توسعه تنظیم‌گری ساختاری پلتفرم، ایجاد هماهنگی نهادی میان بازیگران مرتبط و مشارکت واقعی خانواده‌ها و نهادهای مدنی در فرایند سیاست‌گذاری است. همچنین، نتایج نشان می‌دهد که خانواده‌ها باید فراتر از مصرف‌کنندگان فناوری، به‌مثابه ذی‌نفعان و کنشگران فعال در طراحی آینده دیجیتال شناخته شوند. درمجموع، این پژوهش با صورت‌بندی یک چهارچوب تحلیلی برای سیاست‌گذاری خانواده دیجیتال، بر ضرورت گذار از مدیریت‌ بحران به‌سوی حکمرانی پیش‌دستانه، آینده‌نگر و مأموریت‌محور تأکید می‌کند.

https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_247519_73eb0496bf33cbb8f948a857608cac67.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 ویژه نامه 2026 09 23 Thematic Analysis of the Ethnic Identity of Gilak Youth: Cultural Challenges and Strategies تحلیل مضمون هویت قومی جوانان گیلک: چالش ها و راهبردهای فرهنگی 161 192 253845 10.22034/scs.2026.555518.1759 FA رضا علیزاده استادیار پژوهشکده گیلان‌شناسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران 0000-0001-7876-6354 Journal Article 2025 10 26 Ethnic identity, as one of the fundamental dimensions of social identity, plays a decisive role in shaping individuals' sense of belonging and cultural agency. Given the growing concerns about the forgetting of Gilaki identity among the younger generation, exploring the dimensions of this identity and the challenges it faces has become an undeniable necessity. The present study aims to analyze the ethnic identity of Gilak youth and identify its associated symbols, challenges, and strategies. This research was conducted using a qualitative approach and the thematic analysis technique of Braun and Clarke. Data were collected through in-depth semi-structured interviews with 18 Gilak youth aged 18 to 29 years in the urban areas of the province, continuing until theoretical saturation was achieved. The findings revealed that the ethnic identity of Gilak youth is organized into four main themes, 13 sub-themes, and 64 concepts: symbols of ethnic identity; factors of transmission or weakening of identity; identity attachments and feelings; and strategies for preserving ethnic identity. Data analysis within the framework of Tajfel's social identity theory indicated that the ethnic identity of Gilak youth is a dynamic and multidimensional phenomenon that simultaneously encompasses feelings of pride and belonging alongside concerns about its decline. Overall, the results suggest that Gilaki identity can be strengthened through continued intergenerational transmission and institutional support, but in the absence of such support, it will face serious threats. هویت قومی به‌عنوان یکی از ابعاد بنیادین هویت اجتماعی، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری احساس تعلق و کنش فرهنگی افراد ایفا می‌کند. با توجه به دغدغه‌های فزاینده درباره فراموشی هویت گیلکی در میان نسل جوان، واکاوی ابعاد این هویت و چالش‌های فراروی آن به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل هویت قومی جوانان گیلک و شناسایی نمادها، چالش‌ها و راهبردهای مرتبط با آن انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از تکنیک تحلیل مضمون براون و کلارک انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با ۱۸ جوان گیلک ۱۸ تا ۲۹ ساله در بخش شهری استان گردآوری و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. یافته‌ها نشان داد که هویت قومی جوانان گیلک در قالب ۴ تم اصلی، ۱۳ تم فرعی و ۶۴ مفهوم سازمان‌دِهی می‌شود: نمادهای هویت قومی؛ عوامل انتقال یا تضعیف هویت؛ تعلقات و احساسات هویتی و راهبردهای حفظ هویت قومی. تحلیل داده‌ها در چهارچوب نظریه هویت اجتماعی تاجفل نشان داد که هویت قومی جوانان گیلک پدیده‌ای پویا و چندبُعدی است که هم‌زمان با احساس غرور و تعلق، نگرانی از زوال را نیز در خود جای داده است. درمجموع، نتایج حاکی از آن است که هویت گیلکی در صورت تداوم انتقال بین‌نسلی و حمایت نهادی می‌تواند تقویت شود، اما در غیاب آن در معرض آسیب‌های جدی قرار خواهد گرفت.

https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_253845_8d420f24053c6102165c23bab3a22c3d.pdf

پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام راهبرد اجتماعی فرهنگی 2251-7081 15 ویژه نامه 2026 09 23 Social and Cultural Indicators of Child Rights in Iranian Islamic Society: Identification and Analysis شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی حقوق کودک در جامعه‌ی ایرانی اسلامی: شناسایی و تحلیل 193 222 250823 10.22034/scs.2026.561408.1772 FA مریم شعبان استادیار گروه مطالعات اجتماعی، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران 0000-0001-6274-3684 Journal Article 2025 11 22 The present study, entitled “Social and Cultural Indicators of Child Rights in Iranian Islamic Society: Identification and Analysis,” seeks to identify the social and cultural indicators of child rights in Iranian Islamic society and describe the content of each of them based on the social and cultural contexts of Iranian society, the Islamic world, and the international level. The qualitative research method is with a content analysis research design. The findings show that child rights in Islamic Iranian society have eight social and cultural indicators, each of which has various dimensions and conceptual space. As a result, in Islamic Iranian society, the definition of a child and the age range of childhood also include the prenatal or fetal period from the time of embryo formation, which is why various rights are defined for the fetus, including the right to life; Accordingly, abortion is illegal and rejected. In expressing the right of children to have a family or a surrogate family, the Convention on the Rights of the Child emphasizes adoption, but in Iran and the Islamic world, the emphasis is on guardianship and custody. پژوهش حاضر با عنوان «شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی حقوق کودک در جامعه ایرانی اسلامی: شناسایی و تحلیل» به دنبال شناسایی شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی حقوق کودک در جامعه ایران اسلامی و شرح محتوایی هریک از آن‌ها براساس بسترهای اجتماعی و فرهنگی جامعه ایرانی، جهان اسلام و سطح بین‌المللی است. روش پژوهش کیفی با طرح تحقیق تحلیل محتوا است. محقق، ابتدا اقدام به شناسایی، گزینش، مطالعه و تحلیل اسناد و اطلاعات موجود نموده است که شامل پنج عرصه تعیین‌کننده هستند؛ سپس، به ارائه شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی حقوق کودک در جامعه اسلامی ایرانی و تدقیق فضای معنایی آن‌ها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که حقوق کودک در جامعه ایرانی اسلامی دارای هشت شاخص اجتماعی و فرهنگی شامل تعریف کودک؛ حقوق بنیادین کودک، خانواده و جایگزین آن، سلامت، رفاه و امنیت کودک، آموزش کودک، گسترش حمایت‌های ویژه از کودکان، حمایت از کودکان ویژه، جامعه دوستدار کودک است که هرکدام دارای ابعاد و فضای مفهومی متنوعی هستند. درنتیجه، در جامعه ایرانی اسلامی تعریف کودک و محدوده سنی کودکی شامل دوران پیش از تولد یا دوران جنینی از زمان تشکیل نطفه نیز می‌شود به همین دلیل برای جنین حقوق مختلفی ازجمله حق حیات تعریف می‌شود؛ پیرو همین امر سقط جنین غیرمجاز و مطرود است؛ اما در قواعد بین‌المللی با محوریت کنوانسیون حقوق کودک، دوران جنینی مشمول دوران کودکی نمی‌شود و سقط جنین مجاز است. در بیان حق کودکان برای داشتن خانواده و یا خانواده جایگزین، کنوانسیون حقوق کودک به فرزندخواندگی تأکید دارد؛ اما در ایران و جهان اسلام، بر حضانت، تأکید شده است.

https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_250823_0c7a47cf93b7bb4c55c2b17907f8ada1.pdf