راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبردهای جمعیّتی متناسب با شرایط محیطی، ویژگی ها و پراکندگی جمعیّت و هم راستا با سیاست های کلّی جمعیّت ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه فرهنگیان، مرکزعلامه طباطبایی سبزوار، ایران.
چکیده
میزان جمعیّت، پراکندگی و ویژگی‌های کمّی و کیفی جمعیّت از گذشته‌های دور مورد توجه اندیشمندان و برنامه‌ریزان بوده و هنوز هم از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. با توجه به ارتباط متقابل بین جمعیّت و توان‌های محیطی و جغرافیایی، در این مقاله پراکندگی جمعیّت در گستره‌ی جغرافیایی ایران زمین مورد مطالعه قرار گرفته است. در این راستا، از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی استفاده شده است؛ از آمار سرشماری عمومی نفوس و مسکن، مرور مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی اسناد بالادستی استفاده شد. در نهایت، راهبرد‌های جمعیّتی متناسب با شرایط محیطی و فرصت پنجره جمعیّتی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، جمعیّتی و حوزه‌های جغرافیایی، محیط‌زیستی و امنیّتی مشخص شد. باید کانون‌های جمعیّتی جدید در شمال‌شرق، مرکز، جنوب‌شرق و نوار ساحلی جنوب کشور با توجه به توان‌های جغرافیایی، شرایط زیست‌بوم‌ها و در راستای اجرای سیاست‌های کلّی جمعیّت ایجاد شود؛ و تمرکز‌زدایی از کانون جمعیّتی پایتخت مورد توجه جدّی قرار گیرد. بی‌توجهی به راهبرد‌های مبتنی بر شرایط محیطی و جمعیّتی می‌تواند در آینده کشور را با تخریب محیط زیست و دو پدیده هم زمان پیری و جوانی جمعیّت مواجه کرده و هزینه‌های کشور را افزایش دهد؛ و جمعیّت را از عامل توسعه به مانع توسعه تبدیل کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Demographic strategies appropriate to the environmental conditions, characteristics and distribution of the population and in line with the general population policies of Iran

نویسنده English

esmail nasrabadi
Assistant Professor Farhangian University, Allameh Tabatabai Center, Sabzevar, Iran.
چکیده English

Population size, distribution and quantitative and qualitative characteristics of the population have been the concern of thinkers and planners since the distant past and still have a special place. Considering the interrelationship between population and environmental and geographical forces, in this article population distribution in the geographical area of Iran has been studied. In this regard, the descriptive-analytical research method has been used; General population and housing census statistics, review of library studies and review of high-level documents were used. Finally, demographic strategies were determined in accordance with the environmental conditions and demographic window opportunity in the economic, social, demographic and geographic, environmental and security domains. New population centers should be established in the northeast, center, southeast, and southern coasts of the country according to geographical capabilities, ecological conditions, and in line with the implementation of general population policies. and decentralization of the population center of the capital should be given serious attention. Neglecting strategies based on environmental and population conditions can face the country with environmental destruction and the two phenomena of population aging and youth in the future and increase the country's costs; and turn the population from a factor of development into an obstacle to development.

کلیدواژه‌ها English

population optimum
environmental forces
population window phase
population policy
population dispersion
فهرست منابع
احتشامی، مجید؛ قدیمی، حامد؛ قدیمی، آرش؛ (1394). راهبرد مدیریت یکپارچه آب و انرژی در تأمین امنیّت آبی در شرایط خشکسالی. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 14(4), 39-64.
اطاعت، جواد. (1390). جمعیّت و توسعه پایدار در ایران. فصلنامه رفاه اجتماعی، 42(11).
امیرانتخابی، شهرام؛ جوان، فرهاد؛ لقمان، جواد؛ (1397). تحلیل جایگاه سکونت گاه‌های روستایی در برنامه‌های کلان توسعه کشور مورد مطالعه برنامه‌های توسعه اقتصادی اجتماعی پس از انقلاب اسلامی 1368 تا 1395. فصلنامه راهبرد فرهنگی اجتماعی، 29(7), 35-72.
اندیشکده تدبیر آب ایران. (1392). آشنایی با آب‌های زیرزمینی. کرمان: کمیسیون کشاورزی و آب اتاق بازرگانی کرمان.
جواهری تقدس، مصطفی؛ نسترن، مهین؛ زبردست، اسفندیار؛ بصیرت، میثم؛ (1398). بررسی و تحلیل روند توسعه فضایی منطقه کلان شهر تهران بین سال های 1365 تا 1395. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 31(8), 35-65.
حاجی بابا، علی رضا؛ هوشمندیار، نادر؛ عباسی کلّیمانی، عاطفه؛ طاهری، ابوالقاسم؛ (1399). تحولات سیاست گذاری جمعیّت در ایران بعد از انقلاب. فصلنامه دفاع مقدس، 24(4), 24-77.
حافظ نیا، محمدرضا؛ ولیقلی زاده، علی؛ احمدی پور، زهرا؛ (1388). بررسی و نقش جمعیّت در وزن ژئوپلتیکی ایران. فصلنامه مدرس علوم انسانی، 13(1), 129-163.
حسین زاده، جواد؛ (1398). پنجره جمعیّتی مدیریت سرمایه انسانی و رشد اقتصادی پایدار در گام دوم انقلاب. مجله بررسی های آمار رسمی، 1, 121-154.
حق دوست، علی اکبر؛ مهرالحسنی، محمد حسین؛ صادقی، بهنام؛ خیاط زاده، اکرم؛ (1393). جمعیّت و سیاست‌های جمعیّتی در ایران؛ چالش اصلی و راهکار. تهران: مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری.
خامنه‌ای، سید علی. (1397). بیانیه گام دوم انقلاب خطاب به ملت ایران. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی؛ (30 اردیبهشت 1393). ابلاغ سیاست‌های کلّی جمعیّت.
خسروشاهی، محمد. (1397). قلمرو بیابان‌های ایران از دریچه تحقیقات. نشریه طبیعت، 1(1), 30-36.
دهقانزاده، سجاد؛ احمدیان، فاطمه؛ (1395). بررسی مقایسه‌ای اصل لذت در فلسفه چارواکه و فلسفه اپیکوری. پژوهش‌های فلسفی کلامی، 99(1), 143-167.
رضئی، طیب. (1396). منطقه بندی اقلیمی ایران به روش کوپن - گایگر و بررسی جابجایی مناطق اقلیمی کشور در سده بیستم. مجله فیزیک زمین و فضا، 43(2), 419-439.
رنجبران، رضا. (1398). بررسی و تحلیل عوامل اقتصادی - اجتماعی مؤثر بر رشد جمعیّت کشور. فصلنامه اقتصاد کاربردی، 29(9), 25-47.
عالمی نیسی، مسعود. (1397). مطالعه تطبیقی تاریخی تأثیر افزایش جمعیّت بر وضعیّت اقتصادی کشور. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 28(7), 161-184.
عباسی شوازی، محمد جواد؛ صادقی، رسول؛ (1397). پنجره جمعیّتی و بازار کار در ایران فرصت‌ها و چالش‌ها. تهران: وزارت کار، رفاه و تأمین اجتماعی -معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال.
عباسی، نادر؛ عباسی، فریبرز؛ (1399). سیمای منابع و مصارف آب ایران. وزارت جهاد کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. تهران: مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی.
عزتی، مرتضی؛ مظفری، زانا؛ علیلو، خاطره؛ (1398). اثر ساختار سنی جمعیّت بر امنیّت اقتصادی ایران. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار), 19(2), 125-159.
علیئی، محمد ولی. (1394). نقش جمعیّت و سیاست‌های جمعیّتی در ساخت درونی قدرت نظام جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه آفاق امنیّت، 28(8), 107-133.
فتحی، الهام. (1395). پراکندگی عمودی جمعیّت ایران. (17), 24-26.
فرهودی، رحمت الله؛ زنگنه شهرکی، سعید؛ ساعد موچشی، رامین؛ (1388). چگونگی توزیع فضایی جمعیّت در نظام شهری ایران طی سال‌های 1335 تا 1385. فصلنامه پژوهش‌های جغرافیایی، 68, 55-68.
قلی زاده، سید ابراهیم. (1389). تغییر سیاست جمهوری اسلامی ایران و پیامدهای امنیّتی آن. فصلنامه آفاق امنیّت، 6(3), 75-93.
مرکز آمار ایران. (1401). بازسازی جمعیّت و خانوار شهرستان های کل کشور بر اساس نتایج سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن 1390 و 1395. تهران: مرکز آمار ایران.
مرکز آمار ایران. (1401). بازسازی جمعیّت و خانوار شهرستان‌های کل کشور در محدوده جغرافیایی سال 1400. تهران: دفتر جمعیّت، نیروی کار و سرشماری.
مرکز آمار ایران؛ (1397). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1335 تا 1395. تهران: مرکز آمار ایران.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1393). مجموعه مطالعات منطقه‌ای و آمایش سرزمین در ایران (4) واکاوی عملکرد دولت در ارتباط با تهیه اسناد آمایش سرزمین. تهران.
مشفق، محمود؛ حسینی، قربان؛ (1395). مطالعه تطبیقی تجربیات سیاستی کشورهای منتخب آسیایی در زمینه توزیع متوازن جمعیّت شهری. فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، 3(1).
موسویان، منیژه؛ خوشنودی، عبدالله؛ نیکوقدم، مسعود؛ (1401). بررسی اثر سالخوردگی جمعیّت بر تورم در کشورهای منتخب درحال‌توسعه و توسعه‌یافته دوره 2000 تا 2018. فصلنامه راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 42(12), 79-97.
میرزایی، محمد. (1373). حد متناسب جمعیّت و ارتباط آن با وضعیّت ایران. نامه علوم اجتماعی، 49-58.
نصرآبادی، اسماعیل. (1394). شواهد زیست محیطی بحران آب ایران و برخی راه‌حل‌ها. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 4(15).
نصرآبادی، اسماعیل. (1394). واکاوی روند تغییرات ماهانه و سالانه فرا سنج‌های اقلیمی در سبزوار. دو فصلنامه آب و هواشناسی کاربردی، 1(2).
وزارت نیرو. (1398). دشت های ممنوعه ایران تا سال 1397. تهران: دفتر حفاظت و بهره برداری منابع آب و امور مشترکین.
ولی شریعت پناهی، مجید. (1390). بررسی نقش فعالیّت های اقتصادی در توزیع جمعیّت بین شهر و روستا در ایران. فصلنامه جغرافیایی سرزمین، 29(8).
ولیقلی زاده، علی؛ (1398). تبیین نقش آفرینی جغرافیای سیاسی مهاجرت در ایران. فصلنامه جغرافیا و توسعه، 56, 159-180.
یاسوری، مجید. (1398). بررسی روند توزیع جغرافیایی جمعیّت ایران آینده نگری مشکلات و راهبردها. فصلنامه جمعیّت، 73 و 74, 11-23.

  • تاریخ دریافت 30 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 22 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش 22 آذر 1401