راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

اثر ترس از مشکلات معیشتی در بی‌میلی به فرزندآوری و راهکار اخلاقی-تربیتیِ قرآن کریم با رویکرد فقهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای فقه و اصول و فارغ التحصیل حوزه علمیه قم.
چکیده
این نوشتار با موضوع کاهش میل خانواده‌ها به فرزندآوری به مسئله ترس از مشکلات معیشتی در فرزندآوری و راهکار اخلاقی تربیتیِ آن پرداخت. هدف نوشتار ارائه راهکار اخلاقی- تربیتیِ قرآن کریم برای غلبه خانواده‌ها بر ترس از مشکلات معیشتی در فرزندآوری بود. این نوشتار با روش تحقیق کیفی متن‌محور به تحلیل متون دینی با روش منضبط استنباط فقهی پرداخت. مهمترین یافته این نوشتار استخراج راهکار اشاره شده در قرآن برای غلبه خانواده‌ها بر ترس از مشکلات معیشتی بود که کاربست آن می تواند بی‌میلی به فرزندآوری ناشی از مشکلات معیشتی را از بین ببرد. راهکار قرآن این بود که انسان برای فرزندآوری ترسی از مشکلات معیشتی نداشته باشد و تأمین هزینه‌های خود و فرزندان را به خدا بسپارد. از دیگر یافته‌ها بررسی و پاسخ کوتاه به چهار پنداره از مشکلات معیشتی در فرزندآوری بود که عبارتند از: سستی ایمان و باور به وعده‌های روزی‌دهنده، ترس از ناتوانی در تأمین هزینه‌های حال و آینده، واقعی پنداشتن نیازهای غیرواقعی و چهارم حرص و طمع در زندگی. با تحلیل آیات قرآن نتیجه آن شد که توکل بر خدا راه چاره‌ای برای غلبه بر ترس از مشکلات معیشتی در فرزندآوری است. بنابراین راهکارهای ایجاد و تقویت توکل از متون دینی استخراج شد که چهار راهکار بود: توجه به ویژگی‌ها و صفات الهی، تقویت ایمان، توجه به درماندگی مخلوقات و ناامیدی از آنها و چهارم حضور در مسیر حق و استقامت بر آن.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The effect of fear of livelihood problems on reluctance to have children and the moral-educational solution of the Holy Quran with a jurisprudential perspective.

نویسنده English

Ehsan Khalili
PhD in jurisprudence and principles Graduated from Qom Seminary.
چکیده English

This article deals with the issue of reducing the desire of families to have children, the fear of livelihood problems in having children and its moral educational solution. The purpose of the article was to present the moral-educational solution of the Holy Quran for families to overcome the fear of livelihood problems in having children. This article analyzes religious texts with a disciplined jurisprudential inference method using a text-based qualitative research method. The most important finding of this article was extracting the solution mentioned in the Quran for families to overcome the fear of livelihood problems, the application of which can eliminate the reluctance to have children due to livelihood problems. The Qur'an's solution was that a person should not be afraid of livelihood problems in order to have children and leave the provision of his and his children's expenses to God. Among the other findings was the investigation and short answer to four concepts of livelihood problems in having children, which are: weak faith and belief in the promises of sustenance, fear of inability to provide for the present and future expenses, believing unrealistic needs to be real, and fourth, greed in life. By analyzing the verses of the Quran, it was concluded that trusting in God is a solution to overcome the fear of livelihood problems in having children. Therefore, the strategies for creating and strengthening trust were extracted from religious texts, which were four strategies: paying attention to divine characteristics and attributes, strengthening faith,...

کلیدواژه‌ها English

Livelihood problems- having children- trust- Solutions for the desire to have children
cultural solutions for having children
ethical educational solutions for having children
innovative solutions for having children
 
فهرست منابع
قرآن کریم. (1398). (حسین انصاریان. ترجمه). قم: آیین دانش.
ابن بابویه، م. (1376). الأمالی (للصدوق). تهران: کتابچی.
ابن بابویه، م. (1413). من لایحضره الفقیه. (ع. غفاری، تدوین) قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
ابن بابویه، م. (1403). معانی الأخبار. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
ابن شعبه حرانی، ح. (1404). تحف العقول. (ع. غفاری، تدوین) قم: جامعه مدرسین.
اعرافی، ع. (1391). فقه تربیتی. قم: مؤسسه اشراق و عرفان.
اعرافی، ع. (1392). درس فقه تربیتی. قم: موسسه اشراق و عرفان.
اعرافی، ع. (1395). خارج فقه، اجتهاد و تقلید. قم: موسسه اشراق و عرفان.
اعرافی، ع. (1400). مکاسب محرمه 11 ج. قم: موسسه اشراق و عرفان.
اعرافی، ع. و موسوی، س. (1390). گسترش موضوع فقه نسبت به رفتارهای جوانحی. فقه، 87 - 130.
امام خمینی، س. (1392). موسوعة الإمام الخمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره.
امام خمینی، س. (1426). الاجتهاد و التقلید. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (رحمت‌الله‌علیه).
امام خمینی، س. (بدون تاریخ). تحریر الوسیله. قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم‌.
انصارى، ع. (1371). منازل السائرین إلى الحق المبین لأبى إسماعیل الهروی (شرح تلمسانى). (س. تلمسانى، مترجم) قم: بیدار.
انوری، ح. (1382). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
آلوسی، م. (1415). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی‏. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
بجنوردی، س. (1419). القواعد الفقهیه. قم: الهادی.
پانى‏پتى، ث. (1412). التفسیر المظهری. کویته (پاکستان): مکتبة رشدیه‏.
پیلتن، ف. و رحمانیان، م. (1394). بررسی جامعه شناختی عوامل مؤثر بر تمایل به فرزندآوری زنان و مردان متأهل (مورد مطالعه: زنان و مردان 25 تا 45 ساله شهر جهرم). مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 121-134.
ترابی، ف. و شیدایی، ر. (1398). بررسی عوامل مؤثر بر گرایش زنان 49 -15 ساله ساکن شهر تهران به فرزند آوری کمتر. مطالعات زن و خانواده، 31-63.
توکلی، س. و رفیعی هنر، ح. (1400). فرزندآوری از دیدگاه زنان متأهل با تأکید بر نگرش دینی. نشریه مطالعات اسلام و روان شناسی، 107-130.
جمل، س. (1427). الفتوحات الإلهیة بتوضیح تفسیر الجلالین للدقایق الخفیة. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
حائری، س. (1418). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل (ط- الحدیثة). قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
حر عاملی، م. (1409). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‌.
خوئی، س. (1416). صراط النجاة. قم: مکتب نشر المنتخب‌.
درویش، م. (1415). اعراب القرآن الکریم و بیانه‏. سوریه: الإرشاد.
دعاس، ا. (1425). اعراب القرآن الکریم‏. دمشق: دار الفارابی للمعارف‏.
دلیری، ح. (1397). تأثیر نااطمینانی شغلی بر تمایل به فرزندآوری در استان های ایران. نشریه پژوهشهای اقتصادی، 65-88.
رضایی، ط. و محمدی، ا. (1400). بررسی و تحلیل دلایل کم‌میلی زنان به فرزندآوری. فرهنگ ایلام، 118-137.
زمخشری، م. (1407). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل‏. بیروت: دار الکتاب العربی‏.
سبزواری، س. (1413). مهذّب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام‌. قم: مؤسسه المنار.
سیستانی، س. (1414). منهاج الصالحین. قم: مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی.
شریف الرضی، م. (1414). نهج البلاغة (للصبحی الصالح). (ص. صالح، تدوین) قم: هجرت.
صادقی، ح. و سرایی، ح. (1395). عوامل مؤثر بر گرایش به فرزندآوری زنان شهر تهران. برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 1-32.
صادقی، ر. و طریقتی تابش، ر. (1396). بررسی تأثیر عوامل فرهنگی بر ترجیحات فرزندآوری جوانان در شهر تهران. مطالعات جمعیتی، 63-89.
صدر الدین الشیرازی، م. (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. (س. آشتیانی و ه. سبزواری، تدوین کنندگان) تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
صدر الدین شیرازی، م. (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
طباطبایى، م. (1390). المیزان فی تفسیر القرآن‏. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
طبرسى، ف. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏. تهران: ناصرخسرو.
طوسی، م. (1407). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.
طوسی، م. (بدون تاریخ). التبیان فی تفسیر القرآن‏. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
علامه حلی، ح. ب. (1413). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.
علیدوست، ا. (1385). فقه و عرف. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
فراهیدی، خ. (1409). کتاب العین. قم: نشر هجرت‏.
قائنی، م. (1424). المبسوط فی فقه المسائل المعاصره (المسائل الطبیة). قم: مرکز فقه الأئمة الأطهار.
قائنی، م. قاسمی، م. رخی، ا. و کریمی نیا، م. (1394). پژوهشی در مسائل فقه پزشکی. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
قمی مشهدی، م. (1368). تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب‏. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى. سازمان چاپ و انتشارات‏.
قمى مشهدى، م. (1368). تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب‏. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى. سازمان چاپ و انتشارات‏.
کشاورز، ح. حقیقتیان، م. و دینانی توسلی، خ. (1392). بررسی عوامل مؤثر بر فاصله بین ازدواج و فرزندآوری (مطالعه موردی: زنان متأهل 49 - 20 ساله شهر اصفهان). جامعه شناسی کاربردی، 111-126.
کلینی، م. (1407). الکافی. (ع. غفاری و م. آخوندی، تدوین کنندگان) تهران: دار الکتب الإسلامیة.
کاشانى، ف. (1423). زبدة التفاسیر. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
لنکرانی، م. (یازدهم). جامع المسائل. قم: انتشارات امیر قلم‌.
معین، م. (1386). فرهنگ معین. تهران: ادِنا.
مفید، م. (1413). المقنعه. قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید-رحمة الله علیه‌.
مکارم شیرازى، ن. (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ملکوتی نیا الف، ع. (1400). بی میلی خانوادهها به فرزندآوری به دلیل هزینه مندی آن «بخش اول». نشریه مبلغان، 54-68.
ملکوتی نیا ب، ع. (1400). بی میلی خانوادهها به فرزندآوری به دلیل هزینه مندی آن «بخش دوم». نشریه مبلغان، 45-57.
موسوی سبزواری، ع. (1409). مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن‏. بی جا: دفتر سماحه آیت الله العظمى السبزوارى‏.
مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى، ج. (بدون تاریخ). مجله فقه اهل بیت علیهم السلام‌. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام‌.
نجفی (صاحب جواهر)، م. (بی تا (هفتم)). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نورى، ح. (1408). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏. قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏.
نهاوندی، م. (1386). نفحات الرحمن فى تفسیر القرآن‏. قم: موسسة البعثة، مرکز الطباعة و النشر.
یزدی، س. (1409). العروة الوثقى فیما تعم به البلوى‌. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
 

  • تاریخ دریافت 11 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 24 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش 24 آذر 1401