راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

کاربست برنامه‌ریزی راهبردی در توسعه گردشگری میراث فرهنگی (مورد مطالعه: آثار و ابنیه تاریخی شهرستان کلات)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران
2 دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
3 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران
چکیده
جاذبه‌های گردشگری میراث فرهنگی در یک منطقه، زمینه‌ساز‌ بهره‌مندی از ظرفیت‌های مستتر جهت پاسخگویی به نیازها، بهبود شرایط و خلق موقعیت‌های جدید می‌باشد. شهرستان کلات علی‌رغم برخورداری از چنین جاذبه‌هایی، در غیاب برنامه‌ای جامع برای مدیریت هماهنگ در این حوزه، بِطور شایسته و بایسته در جایگاه والای خود مورد توجه کافی قرار نگرفته؛ لذا پژوهش حاضر با کاربست برنامه‌ریزی راهبردی به منظور توسعه گردشگری میراث فرهنگی در این منطقه (با تأکید بر آثار و ابنیه تاریخی آن)، تحت رویکرد توصیفی- تحلیلی و روش‌های تحلیل کمی و کیفی و ابزارهای کتابخانه‌ای (شناخت چارچوب نظری و تجربی) و پیمایشی (مشاهده، جلسات هم‌اندیشی کارگروهی و مصاحبه به روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی) به جمع‌آوری اطلاعات پرداخته و با اعمال نظر کارگروه‌های تخصصی در ماتریس ارزیابی عوامل درونی و بیرونی، موقعیت راهبردی منطقه را تبیین نموده و با تدوین بیانیۀ چشم‌انداز، جایگاه مورد انتظار را متصور گشته است؛ سپس در مواجهۀ عوامل ماتریس SWOT، به ارائه راهبردهای چهارگانه و اولویت‌بندی آن‌ها در مدل QSPM پرداخته؛ در نهایت نیز جهت تحقق هدف، سیاست‌ها و برنامه‌های اقدام را ارائه نموده است. نتایج تحقیق حاکی از اهمیت راهبردهای «رونق‌بخشی اقتصادی جاذبه‌های میراث فرهنگی» و «تحکیم هویت و موجودیت جاذبه‌های میراث فرهنگی» به عنوان اولویت‌های اول و دوم برنامۀ توسعه می‌باشد؛ سپس به ترتیب راهبردهای «تأمین نیازمندی‌های مادی، معنوی و غنای روحی گردشگران»، «حفظ کیفیت و تداوم ارتباط کالبدی و بصری میان جاذبه‌های میراث فرهنگی» و «تثبیت حقوقی و سیاسی- اداری منطقه»، اولویت‌های سوم تا پنجم برنامه را به خود اختصاص داده‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Application of a strategic approach in cultural heritage tourism (case study: Kalat County historical buildings and monuments)

نویسندگان English

malihe salahi 1
Barat Ali Khakpoor 2
Ghadir Siaami 3
1 Master of Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Imam Reza International University (AS), Mashhad, Iran
2 Associate Professor, Department of Geography, Faculty of Literature, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
3 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Imam Reza International University (AS), Mashhad, Iran
چکیده English

Cultural heritage tourist attractions in a region provide the grounds for activating hidden capacities to respond to needs, improve the conditions, and create new opportunities. Despite its possession of such attractions, Kalat County has not received the attention and elevated position it merits due to the absence of a comprehensive plan for coordinated management in this field. Thus, the present implrmrnyd strategic planning to develop cultural heritage tourism in this region (accentuating its historical buildings and monuments) and adopts a descriptive-analytic approach using secondary research (study of theoretical and experimental frameworks) and survey (observation, Working group brainstorming sessions and interviews with the snowball sampling method) to collect data, portrays the region's strategic position through a matrix of internal and external factors, and illustrates the plan’s expected position in a vision statement. Four groups of strategies obtained from the factors on the SWOT matrix were then proposed and ranked in QSPM quantitative model. Policies, action plans, and practical recommendations were ultimately presented to accomplish the objective.
Results indicated the significance of strategies aimed at “Economic prosperity of cultural heritage attraction” and “Consolidation of the identity and essence of cultural heritage attractions” as the first and second priorities in the development plan, followed by “Provision of material, intellectual, and spiritual enrichment for tourist,” “Preserving quality and continuation of the physical and visual connection between cultural heritage attractions and their environment,” and “legal and political-administrative stabilization of the region” ranking third to fifth, respectively.

کلیدواژه‌ها English

Strategic Planning
Cultural Heritage Tourism
historical buildings
and monuments
Kalat County
فهرست منابع
اداره آمار و اطلاعات کشاورزی (1400). سالنامه آماری کشاورزی خراسان رضوی سال 1399. تهران: سازمان جهاد کشاورزی استان خراسان رضوی ـ معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی.
امیری، حسن و شاکری، وحدت (1385). دژ خدای‌آفرین. مشهد: خیزران.
امینی‌آحور، سعید؛ طوفان، سحر و بلیلان‌اصل، لیدا (1401). مطالعه پدیدارشناسانه بحران هویت فرهنگی در معماری ابنیه مذهبی شهر تهران بعد از انقلاب اسلامی با تأکید بر روند شهرنشینی در ایران. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 11(2)، 165-206.
حاجی‌نژاد، علی؛ جاودان، مجتبی و سبزی، برزو (1392). برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری جنگ هم‌پیوند با سایر جاذبه‌ها در استان ایلام. مطالعات مدیریت گردشگری، 8(22)، 101-136.
حمیدی مطلق، روح‌الله و بابایی، علی (1395). برنامه‌ریزی استراتژیک: تاریخچه، مفروضات و میزان تأثیر آن بر عملکرد سازمانی. سیاست‌نامه علم و فناوری، 6(1)، 31-44.
خواجه، ر. و بهزاد، ر. (1398). بررسی تأثیر توسعه گردشگری فرهنگی با تأکید بر ظرفیت‌های تاریخی (مطالعه موردی: جاذبه‌های کلات نادری). ششمین کنگره ملی عمران، معماری و توسعه شهری. تهران: دبیرخانه دائمی کنگره ـ دانشگاه میعاد با همکاری دانشگاه شیراز ـ دانشگاه مراغه و دانشگاه علم و صنعت ایران.
خوش‌بین، م. (1396). ارزیابی استراتژیک گردشگری فرهنگی در استان گلستان (مطالعه موردی: قوم کتول). (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم گردشگری، مؤسسه آموزش عالی حکیم جرجانی، گرگان، ایران.
دانشپور، زهره (1382). برنامه‌ریزی راهبردی و برنامه‌ریزی اختیار راهبردی: ویژگی‌ها، تفاوت‌ها و پیش‌شرط‌ها. مدیریت شهری، (14)، 14-23.
زال، محمدحسن (1396). تحلیل ظرفیت‌های معماری سنتی با رویکرد گردشگری میراث فرهنگی (مطالعه موردی: کاخ خورشید در کلات نادری). پژوهشنامه خراسان بزرگ، 8(26)، 93-112.
زجاجی، ر. (1394). برنامه‌ریزی استراتژیک گردشگری سازمان میراث فرهنگی اصفهان با بهره‌گیری از کارت امتیازی متوازن. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم انسانی، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران.
علیپور، عباس و بایندور نصرالله بگلو، مژگان (1394). مدیریت پایدار گردشگری (مطالعه موردی: شهر بجنورد). راهبرد اجتماعی ـ فرهنگی، 4(14)، 115-135.
قاسمی، مریم؛ کامرانی‌فر، حدیث و حیاتی، سلمان (1394). شناسایی راهبردهای مطلوب توسعه گردشگری فرهنگی در نواحی روستایی با تلفیق مدل‌های برنامه‌ریزی راهبردی و شبکه عصبی مصنوعی. پژوهش‌های روستایی، 6(3)، 567-592.
کریمی، مهین (1393). برنامه‌ریزی استراتژیک توسعه گردشگری کلات (با استفاده از مدل SWOT و ماتریس اندازه‌گیری کمی راهبردی (Qspm). اولین همایش بین‌المللی علمی ـ راهبردی توسعه گردشگری جمهوری اسلامی ایران، چالش‌ها و چشم‌اندازها. مشهد: پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی.
گلکار، کوروش (1384). چشم‌انداز شهر/ محله، پیشنهاد یک چهارچوب مفهومی برای صورت‌بندی بیانیه چشم‌انداز. هنرهای زیبا، 24(0)، 25-36.
گلکار، کوروش و آزادی، جلال (1384). راهبرد توسعه شهر CDS چیست؟. شهرنگار، 9(30)، 59-80.
گودرزی، مجید؛ ملکی، سعید و علی‌بخشی، افسانه (1401). سطح‌بندی شهرستان‌های ایلام بر اساس شاخص‌های توسعه فرهنگی. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 11(2)، 373-401.
معاونت امور شهرداری‌ها (1401). دستورالعمل تهیه، تصویب، اجرا و پایش برنامه عملیات نوسازی و عمران و اصلاحات شهر (برنامه راهبردی ـ عملیاتی شهر و شهرداری). وزارت کشور ـ سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
معصومی، مسعود (1388). درآمدی بر رویکردها در برنامه‌ریزی توسعه گردشگری محلی، شهری و منطقه‌ای. تهران: سمیرا.
معماریان، غلامحسین (1392). سبک‌شناسی معماری ایرانی. تقریر: شادروان دکتر محمد کریم پیرنیا. تهران: سیمای دانش.
مهندسان مشاور معمار و شهرساز طاش (1392). طرح تفصیلی حوزه مرکزی شهر مشهد، بررسی و تحلیل ویژگی‌های زیارتی و گردشگری. مشهد: نهاد مطالعات و برنامه‌ریزی توسعه و عمران شهر مشهد.
میرتقیان رودسری، سید محمد؛ پوراحمد، احمد و زیاری، کرامت‌الله (1401). مدل عوامل مؤثر بر وفاداری به گردشگری میراث فرهنگی در مقصد رامسر. مطالعات مدیریت گردشگری، 17(57)، 113-146.
نامجو مطلق، م. (1397). تحلیل عوامل زمینه‌ای مؤثر بر مقصد گردشگران ورزشی شهرستان کلات نادر بر اساس مدل سه شاخگی. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (علیه‌السلام)، مشهد، ایران.
نیازی گرو، ف. (1397). استراتژی توسعه شهری کلات. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
هزارجریبی، جعفر و نجفی، ملک محمد (1391). بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری در ایران با رویکرد جذب گردشگران خارجی. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 23(47)، 133-146.
 
Coccossis, H. (2016). Sustainable Development and Tourism: Opportunities and Threats to Cultural Heritage from Tourism. London: Routledge.
Cooper, G. (1998). Comprehensive and Strategic Planning. Boone: Development of Geography and Planning Appalachian State University Boone.
Dela Santa, E. & Tiatco, S. (2019). Tourism, heritage and cultural performance: Developing a modality of heritage tourism. ELESEVIER: Tourism Management Perspectives, (31), 301-309.
Hunger, J. & Thomas, L. (2005). Principles of strategic management. (M. Irabi & D. Izadi, Trans). Tehran: Cultural research board.
Jha-Thakur, U.; Khosravi, F.; Quattrone, G.; Bandyopadhyay, S.; Magedera, I. & Garikipati, S. (2021). Exploring the role of strategic environmental assessment in cultural heritage tourism planning: a case study of the Srirangapatna- Mysore region in India. Impact Assessment and Project Appraisal, 39(2), 138-150.
Simao, J. & Partidario, M. (2012). How Does Tourism Planning Contribute toSustainable Development? Sustainable Development, 20(6), 372-385.
WCED. (1987). Our common future. UK: Oxford University.

  • تاریخ دریافت 08 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 31 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 01 تیر 1402