راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

جهان شناسی اجتماعی نوین در شبکه های مجازی از منظر باطن گرایی تمدنی: مطالعۀ پدیدارشناسانۀ هرمنوتیکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تخصصی جامعه شناسی فرهنگی - عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق ع
چکیده
در پی تأثیرات تدریجی مدرنیته و روشنگری، کیهان‌شناسی دینی به جهان‌شناسی اجتماعی مبدل شد. پس از ظهور فضای سایبر، زمینه برای شکل‌گیری نوعی از جهان‌شناسی اجتماعی نوین فراهم آمد. هویت، فرهنگ، ذهنیات، روحیات، احساسات و عملکرد کاربران در شبکه‌های اجتماعی به‌طور قابل توجهی متأثر از آن جهان‌شناسی است. این مقاله با رویکرد باطن‌گرایی(از یک سو، رویکرد عبدالواحد یحیی و از سوی دیگر، رویکرد پیتر برگر) و با استفاده از روش پدیدارشناسی هرمنوتیکی به توصیف، تفسیر و تأویل مسئلۀ مذکور پرداخته است. در این راستا، از نمونه‌گیری هدفمند با مراجعه به کانال تلگرامی استفاده شده است. یافته‌ها در دو محور تحلیل شده‌اند: 1)فعالیت‌ها و باورهای کاربران در راستای خلق و بازتولید جهان‌شناسی اجتماعی در شبکه‌های اجتماعی به‌مثابۀ متن و متن‌واره(تحلیل اولیه)؛ 2)معناسازی و تفسیر مبناکاوانه از آن فعالیت‌ها و باورها(تحلیل ثانویه). بعضی از نتایج حاصل از تحلیل ثانویه بر اساس منطق هرمنوتیکی شامل مؤلفه‌های زیر است: 1)تعامل آئینی و پرستش کورکورانه(اتاق پژواک)؛ 2)اگزیستانسیالیسم شبکه‌ای‌شده و پرومته‌وار بودن زیست مجازی؛ 3)دوگانۀ تمدن فناورانه و تمدن اخلاقی در زندگی روزمره(پرسش‌های بنیادی و ناایمنی هستی‌شناختی)؛ 4)امتداد و احیای مجازیِ جهان‌شناسی اجتماعی و حل معضلۀ نومینالیستی(وجود اتساعی مجازی)؛ 5)توهم رفع سوء تفاهم از سکولاریسم با برآمدن پسا ماتریالیسم(آرمان شهر مجازی).
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

New Social Cosmology in Social Networks from the Perspective of Civilizational Esotericism: Hermeneutic phenomenological study

نویسنده English

Iman Erfanmanesh
Ph.D. of cultural sociology - Tehran University
چکیده English

Following the gradual effects of modernity and enlightenment, religious cosmology turned into social cosmology. After the emergence of the cyberspace, the ground was prepared for the formation of a kind of new social cosmology. The identity, culture, mentalities, emotions, feelings and performance of users in social networks are significantly affected by that cosmology. This article describes and interprets the mentioned issue with the approach of esotericism (on the one hand, the approach of Abdul-Wahid Yahya and on the other hand, the approach of Peter Berger) and using the hermeneutic phenomenology method. In this regard, purposeful sampling has been used by referring to the Telegram channel. The findings have been analyzed in two axes: 1) the activities and beliefs of users in the direction of creating and republishing social cosmology in social networks as text and pseudo-text (primary analysis); 2) making a sense and baseline interpreting on those activities and beliefs (secondary analysis). Some of the results of the secondary analysis based on hermeneutic logic include the following components: 1) interaction rituals and blind worship (echo chamber); 2) Networked existentialism and Prometheus-like nature of virtual life; 3) the duality of technological civilization and moral civilization in everyday life (fundamental questions and ontological insecurity); 4) Virtual extension and revival of social cosmology and solving the nominalism problem (the virtual and expansive existence); 5) The illusion of removing the misunderstanding of secularism with the emergence of post-materialism(virtual utopia).

کلیدواژه‌ها English

Social networks and cyberspace
hermeneutic phenomenology
civilization
esotericism
religion and society
فهرست منابع
- ایزدی، جهان­بخش و احمدی، روح­اله (1398). هویت­سازی گروه­ها و عرفان­های نوظهور در فضای سایبر. مطالعات بین رشته­ای دانش راهبردی، (34)، 295-320.
ادیب­زاده، مریم (1400). تبیین شاخصه­های دین­داری و مصداق­های آن در فضای مجازی: راهی برای آرام­بخشی و سلامت روان جامعه در دوران کرونا. مدیریت بحران، (10)، 59-70.
ارویولژه، دانیل و دیگران (1398). دین در جوامع مدرن. گردآوری و ترجمه علی­رضا خدامی، تهران: نی.
اشتراوس، لئو و دیگران (1395) علیه نظم سکولار و چند مقاله دیگر. ترجمه گروهی با گزینش و ویرایش محمدرضا قائمی نیک، تهران: ترجمان.
البرو، مارتین (1398). مقدمات جامعه­شناسی. ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نی.
امامیان، سیدحسن و رفیعی، احمد (1396). تحلیل شیطان­گرایی مدرن از فضای مجازی. IMJPL، (12)، 115-146.
اونز، مری (1395). تکوین جهان مدرن، ترجمه محمد نبوی، تهران: آگه.
ایمان، محمدتقی (1391). روش­شناسی تحقیقات کیفی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
اینترونا، لوکاس (1395). رویکردهای پدیدارشناسانه به اخلاق و تکنولوژی اطلاعات. ترجمه ابوالفضل توکلی، تهران: ققنوس.
باومن، زیگمونت (1387). «مدرنیته»، در: فلسفه و جامعه و سیاست. ترجمه عزت­اله فولادوند، تهران: ماهی.
براون، کالین (1393). فلسفه و ایمان مسیحی. ترجمه طاطه­وس میکائلیان، تهران: علمی و فرهنگی.
برگر، پیتر (1397). شایعه فرشتگان: جامعه مدرن و کشف دوباره فراطبیعت. ترجمه ابوالفضل مرشدی، تهران: ثالث.
برگر، پیتر (1400). دعوت به جامعه­شناسی. ترجمه رضا فاضل، تهران: ثالث.
برگر، پیتر و لاکمن، توماس (1395). مدرنیته، تکثرگرایی و بحران معنا: جهت­گیری انسان مدرن. ترجمه یونس خسروی و احمدرضا اشرفی، تهران: جامعه­شناسان.
بروس، استیو (1387). مدل سکولار شدن غرب. ترجمه محمدمسعود سعیدی، تهران: گام نو.
بهامبرا، گرمیندر (1401). بازاندیشی در معنای مدرنیته: پسااستعمارگرایی و تخیل جامعه­شناسانه. ترجمه شهاب تقی­پور، تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.
خان­محمدی، کریم (1385). جامعه­پذیری دینی در جامعه اطلاعاتی. شیعه­شناسی، (16)، 7-33.
خسروپناه، عبدالحسین (1400). فلسفه فقه اجتماع. تهران: دانشگاه امام حسین (علیه‌السلام).
خنیفر، حسین و مسلمی، ناهید (1398). مبانی و اصول روش­های پژوهش کیفی. ج2، تهران: نگاه دانش.
داوری اردکانی، رضا (1402). بلای بی­تاریخی و جهان آینده. تهران: نقد فرهنگ.
دریفوس، هیوبرت (1389). درباره اینترنت. ترجمه علی فارسی­نژاد، تهران: ساقی.
شرودر، رالف (1401). نظریه­های اجتماعی بعد از اینترنت: رسانه، فناوری و جهانی‌شدن. ترجمه حمیدرضا بیژنی، تهران: نقد فرهنگ.
صالحی، اکبر و برادران، مریم (1395). آسیب­شناسی پدیدارشناسانه نقش اینترنت بر باورهای دینی جوانان. مطالعات اخلاق کاربردی، (43)، 213-241.
عرفان­منش، ایمان (1398). فراتحلیل آسیب­شناسی­های اجتماعی شبکه­های مجازی در ایران و ارائه راهبردهای برون­رفت. معرفت فرهنگی اجتماعی، (41)، 25-46.
قائمی­نیا، علی­رضا (1400). الهیات سایبر: انسان مجازی و ایمان سیال. تهران: مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
کابررا، میگوئل (1399). جامعه؛ یک شجره­شناسی تاریخی. ترجمه حسین احمدی، تهران: اندیشه احسان.
کچویان، حسین (1400). تجددشناسی و غرب­شناسی؛ حقیقت­های متضاد. تهران: امیرکبیر.
کوثری، مسعود (1386). اینترنت، دین و فرهنگ مردم­پسند. دین و ارتباطات، (32)، 5-24.
گنون، رنه (1387). بحران دنیای متجدد. ترجمه حسن عزیزی، تهران: حکمت.
گنون، رنه (1389). سیطره کمیت و علائم آخر زمان. ترجمه علی­محمد کاردان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
گیلسپی، مایکل آلن (1401). ریشه­های الهیاتی مدرنیته. ترجمه زانیار ابراهیمی، تهران: روزگار نو.
محمدرضایی، محمد و موسوی، سیدروح­اله (1400). تحلیل نسبت دین و دینداری با شبکه­های اجتماعی سایبری. قبسات، (100)، 45-72.
معتمدی، بشیر (1400). دین در فضای مجازی: از کارکردهای رسانه زمینه­ساز ظهور تا زمینه­سازی برای جهانی­شدن دین. عصر آدینه، (33)، 103-127.
مقدس، اعظم (1398). فضای مجازی و حقیقتی تاریخی: درآمدی بر تعامل دین و فضای مجازی. IMJPL، (18)، 41-54.
نیزیگاما، ایزاک (1398). درآمدی بر جامعه­شناسی دین پیتر برگر. ترجمه علی­رضا خدامی، تهران: نقد فرهنگ.
واگنر، پیتر (1394). جامعه­شناسی مدرنیته: آزادی و انضباط. ترجمه سعید حاجی ناصری و زانیار ابراهیمی، تهران: اختران.
والرشتاین، ایمانوئل (1400). علوم اجتماعی را بگشایید: گزارشی در باب ساختاربندی مجدد علوم اجتماعی. ترجمه مهدی معافی، تهران: روزگار نو.
ورنون، مارک (1398). زندگی خوب: 30 گام فلسفی برای کمال بخشیدن به هنر زیستن. ترجمه پژمان طهرانیان، تهران: آسیم و فرهنگ نشر نو.
هلر، اگنش (1392). نظریه­ای درباره مدرنیته. ترجمه فاطمه صادقی، تهران: نگاه معاصر.
 
 
Bauman, Z. (1991). Modernity and the Holocaust, Cambridge: Polity.
Berman, M. (1983). All that is solid melts into air: The experience of modernity, London: Penguin.
Borgmann, A. (2007). Cyberspace, Cosmology, and the Meaning of Life. Ubiquity, 8(7), 1-3.
Creswell, J. W. (2007). Qualitative Inquiry & Researches Design, London: Sage.
Daly, K. J. (2007). Qualitative Methods for Family Studies & Human Development. London: Sage.
Eisenstadt, S. N. (1999). Fundamentalism, sectarianism, and revolution: The Jacobin dimension of modernity. Cambridge: Cambridge University.
Frisby, D. (1985). Fragments of Modernity. Cambridge: Polity.
Husserl, E. (1931). Ideas: General Introduction to Pure Phenomenology. NY: Humanities Press.
Introna, L. D. & Brigham, M. (2007). Reconsidering Community and the Stranger in the Age of Virtuality. Society & Business Review, 2(2), 166-178.
Introna, L. D. & Ilharco, F. M. (2003). The Ontological Screening of Contemporary Life: A Phenomenological Analysis of Screen. European Journal of Information Systems, 13(3), 221-234.
Martin, D. (1969). The religious and the secular. London: Routledge & Kegan Paul.
Martin, D. (2000). Personal reflection in the mirror of Halevy & Weber. in: R. Fenn, The Blackwell companion to the sociology of religion, Oxford: Blackwell, 23-38.
Ricœur, P. (1991). From Text to Action: Essays in Hermeneutics. Evanston: Northwestern University.
Therborn, G. (1995). European modernity and beyond. CA: Sage.
Van Maanen, M. (1990). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. Canada: The University of Western Ontario.
Weber, M. (1948). From Max Weber: Essays on sociology. trans. ed. and with an introduction by H. H. Gerth & C. W. Mills, London: Routledge & Kegan Paul.

  • تاریخ دریافت 14 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 12 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 13 تیر 1402