راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

بررسی تأثیرات سواد رسانه‌ای بر تحقق حوزه‌ عمومی مجازی در بحران کرونا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه ارتباطات ، دانشکده علوم انسانی ، دانشگاه آزاد تهران شرق
2 گروم ارتباطات ،دانشکده علوم انسانی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق
3 گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شرق، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش با موضوع بررسی تأثیرات سواد رسانه‌ای بر تحقق حوزه عمومی در بحران کرونا در صدد است تا علاوه‌بر تأکید به توسعه سواد رسانه‌ای و ضرورت آن برای ارتقاء افکار عمومی، سازوکار شکل‌دهی به حوزه عمومی را ذیل عقلانیت ارتباطی در نسبت با رسانه و البته در موقعیت بحران توصیف نماید. تأکید و توصیف اینکه سواد رسانه‌ای به‌عنوان دانشی یا مهارتی راهبردی برای زیست در جامعه شبکه‌ای، مقوله‌ای غیرقابل‌انکار برای شهروندان دیجیتالی است که امروز در معرض انواع محتواها قرار می‌گیرند. رویکرد مذکور در ذات خود و بدون برنامه‌ریزی منجر به ایجاد و توسعه حوزه عمومی مجازی و به اصطلاح زیست جهان دیجیتالی شده و کاربران را در نسبتی هم‌افزا و مشبک، تبدیل به‌کلی اثرگذاری حدفاصل عامل و ساختار می‌کند. درواقع بر اساس عقلانیت ارتباطی و سناریوی این نوشتار مبتنی بر امتداد مجازی این نوع از عقلانیت، حوزه عمومی یا همان زیست جهان مجازی، مقام تفاهم عرفی بوده و ظرفیت و امکان مدیریت بحران با توسل به توافق کنشگران را ذیل اتصال سه جهان ذهنی و عینی و اجتماعی در فضای مجازی فراهم می‌کند. این پژوهش با روش مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل رفتارشناسی مردم و رسانه‌ها در فضای مجازی، مأموریت دارد تا نحوه مواجهه مردم و رسانه‌ها در همه‌گیری کرونا و در فهم اخبار و اطلاعات گمراه‌کننده و جعلی، شایعات، اینفودمی و چگونگی اثرگذاری حوزه عمومی مجازی در مدیریت یا تعمیق بحران را مورد واکاوی قرار داده است.
بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش حوزه عمومی مجازی و زیست جهان دیجیتال تشکیل شده در دوران کرونا به علت عدم آموزش کاربردی سواد رسانه‌ای در کشور و حجم بالای فیک‌نیوزها، معیوب بوده و الگوی مطلوب، ارتقای فرایندی این مهارت بر اساس نوع نوینی از عقلانیت ارتباطی در سطوح مردم، مسئولان و رسانه‌ها با تکیه بر «تفکر انتقادی» و دید 360 درجه به محتواهاست.
براساس نتایج حاصل ازاین پژوهش حوزه عمومی مجازی و زیست جهان دیجیتال تشکیل شده دردوران کرونا به علت عدم آموزش کاربردی سواد رسانه‌ای درکشوروحجم بالای فیک‌نیوزها، معیوب بوده و الگوی مطلوب، ارتقای فرایندی این مهارت بر اساس نوع نوینی ازعقلانیت ارتباطی در سطوح مردم، مسوولان و رسانه‌ها با تکیه بر«تفکر انتقادی» و دید 360 درجه محتواهاست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the effective model of media literacy on the realization of the virtual public sphere in the Corona crisis

نویسندگان English

masoumeh nasiri 1
leila niroomand 2
somayeh tajik esmaeilu 3
1 Department of Communication, Faculty of Humanities, Azad University of East Tehran
2 Department of Communication, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, East Tehran, Iran
3 Department of Social Communication Sciences, Islamic Azad University, East Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Media literacy as a strategic knowledge and skill that paves the way for living in a networked society and a necessity for networked social communication is an undeniable necessity for digital citizens who are exposed to all kinds of content at different times. The mentioned approach in its nature and without planning leads to the creation and development of the virtual public domain and makes the users an effective influence in the processes. This whole effect in different situations that we refer to as crisis, can support the structures and public awareness or act inversely. This research, which examines the role of media literacy on the realization of the public sphere in the social crisis of Corona, with the method of library studies and behavioral analysis of people and media in virtual space in the social crisis of Corona, the knowledge of the encounter between people and the media in the Corona pandemic and in understanding the news and It has analyzed misleading information, fake news, rumors and exposure to infodemia and how the virtual public sphere is effective in managing or deepening the crisis.
Based on the results of this research, the virtual public sphere formed during the Corona era is defective due to the lack of practical media literacy training in the country and the high volume of fake news, and the ideal model is to improve the process of this skill at the levels of people, officials and media, relying on "thinking" Critical" and a 360-degree view of the contents.

کلیدواژه‌ها English

Media literacy
public domain
Corona crisis
Social crisis
Sociological media literacy
Public opinion
فهرست منابع
ارجمندی، غلامرضا (1384). سواد رسانه­ای. رشد آموزش اجتماعی، (27)، 4-9.
اوث‌ویت، ویلیام و هابرماس، یورگن (1386). معرفی انتقادی. ترجمه لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان، تهران: اختران.
ایران پور، پرستو (1389). میزان سواد رسانه‌ای و نقش آن در استفاده از رسانه های تعاملی. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه علامه طباطبائی؛ تهران، ایران.
ایزدی، لویا (1399). شناسایی عوامل مؤثر تصمیم­گیری در بحران در سازمان­های رسانه­ای: مرورسیستماتیک با تأکید بر سواد رسانه­ای در بحران سلامت (در پاندمی کرونا). فصلنامه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت ایران، 8(4)، 390-406.
 باقری، اکبری، یوسفی سیاکوچه و انصاری‌فر (1399). پیش‌بینی بهزیستی روانشناختی دانشجویان براساس سبک زندگی سالم و شاد در زمان همه‌گیری ـ ابتلا به ویروس کووید ۱۹. مقاله ارائه شده به اولین کنگره ملی دانشگاه و کووید 19.
بشریه، حسین (1376). تاریخ اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم. تهران: نی.
بلیغ، ناصر (1380). درآمدی بر سواد رسانه­ای. ماهنامه علمی تخصصی صدای جمهوری اسلامی ایران، 2(7)، 28-42.
پاتر، جیمز (1385). تعریف سواد رسانه­ای. فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، 17(65)، 7-25.
پیوزی، مایکل و هابرماس، یورگن (1384). یورگن هابرماس. ترجمه احمد تدین، تهران: هرمس.
ترکان، احمد و جمالی‌فر، سید حامد (1400). رسانه وبحران کرونا با تأکید برسواد رسانه‌ای. مقاله ارائه شده به نخستین همایش ملی فرهنگ.
حیدری زهرایی، معصومه (1382). سواد رسانه­ای و آموزش رسانه. پژوهش و سنجش، (37).
خیامی سکینه و جهانی صدیقه (1400). نقش سواد رسانه‌ای در بحران کرونا. نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.
رایلی (1959). پژوهش بازنگری مدل‌های ارتباطی مالتزکه و رایلی و ارائه مدل ارتباطی بین فرهنگی بر مبنای بدیهیات فرهنگی.
ریتزر، جورج (۱۳۸۹). مبانی نظریه جامعه‌شناختی معاصر و ریشه‌های کلاسیک آن. ترجمه شهناز مسمی پرست، تهران: ثالث.
ساوه درودی مصطفی (1397). سواد رسانه‌ای و مدیریت بحران. تهران: انتشارات پشتیبان.
سعیدی مقدم، مهری (1390). بررسی تعامل کنش‌گری در حوزه عمومی مجازی و واقعی در بین دانشجویان دانشگاه بوعلی سینا همدان. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). رشته علوم اجتماعی ـ جامعه‌شناسی، استاد راهنما: اکرم محمدی، استاد مشاور: اسداله نقدی، دانشگاه بوعلی سینا، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی.
سلطانی­فر، محمد (1387). سانسور یا سواد رسانه­ای. نشریه سواد رسانه­ای، 45(22).
سیدمن، استیون (1388). کشاکش آرا در جامعه‌شناسی. ترجمه هادی جلیلی، تهران: نی.
شکرخواه یونس (1400). اخبار کرونا؛ از آرزو تا واقعیت. سایت خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)
شکرخواه، یونس (1395). سواد رسانه­ای یک مقاله عقیده­ای. فصلنامه رسانه، (68).
شوتس‌ایشل، راینر (1393). مبانی جامعه شناسی ارتباطات. ترجمه کرامت‌اله راسخ، تهران: نشر نی.
شیفته، منصوره (1394). بررسی رابطه شبکه‌های اجتماعی مجازی و دموکراسی دیجیتال (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه مازندران). (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). رشته: علوم اجتماعی ـ پژوهش علوم اجتماعی (پژوهشگری علوم اجتماعی)، استاد راهنما: شراره مهدیزاده استاد مشاور: سوسن باستانی، دانشگاه الزهرا (سلام‌الله‌علیها)، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی،‌تهران،‌ ایران.
صالحی، سیدرضا و رجبی، مسعود (1387). ضرورت سواد رسانه­ای. نشریه مرکز تحقیقات استراتژیک، (22).
صدیق بنایی، هلن (1385). زندگی ما در گرو رسانه. مرکز تحقیقات و مطالعات رسانه‌ای روزنامه همشهری.
صفری، هادی (1400). اینفودمی کرونا در رسانه های اجتماعی فارسی. نشریه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، 221-234.
عزیزی، علیرضا (1387). هابرماس و کنش متقابل اجتماعی. سایت آفتاب در تاریخ 21 آبان ماه  1387.
قاسمی، محمد (1388). بررسی نقش رسانه‌ها در ایجاد همگرایی ملی و امنیت پایدار. فصلنامه نظم و امنیت انتظامی، سال سوم، (3).
کاتس و لازارسفلد (1955). بررسی تأثیر رسانه‌های ارتباط جمعی در آگاهی و دانش سیاسی شهروندان در جوامع مختلف. مقاله کارشناسی ارشد محمد حفاظتی (1372)، 19-27.
کالینیکوس، آلکس (1383). درآمدی تاریخی بر نظریه اجتماعی. ترجمه اکبر معصوم‌بیگی، تهران: آگه.
کلاپر، جوزف (1960). اثرهای ارتباط جمعی، فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، 17(65)، 7-25.
لازاسفلد، برلسون  و گودت (1948). نفوذ شخصی: نقشی که مردم در جریان ارتباطات جمعی ایفا می‌کنند. ترجمه محمدرضا رستمی، تهران: تبلور.
مساریس، پل (1385). ابعاد سواد رسانه­ای. فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، (68).
ملائکه، حسن و دیگران (1401). رابطه سواد رسانه­ای و آگاهی سیاسی زنان تهرانی. مجله زن در توسعه و سیاست، (78)، 589-607.
موثق سیچانی، مریم (1392). حوزه عمومی در فضای مجازی و مقایسه آن با فضای غیرمجازی. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، رشته: حقوق ـ حقوق مالکیت فکری، استاد راهنما: سید حسن شبیری زنجانی، استاد مشاور: مصطفی بختیاروند، دانشگاه قم، دانشکده حقوق،‌ قم،‌ ایران.
میرهاشمی، سید محمدحسین (1400). بررسی همه­گیری اطلاعاتی در کشورهای جهان پس از شیوع کرونا: ضرورت افزایش سواد اطلاعاتی و سواد رسانه­ای در میان شهروندان. دوفصلنامه علمی (مقاله علمی ـ پژوهشی)، سال سوم، (1)، بهار و تابستان، 239-250.
هولاند (1945). بررسی تأثیر رسانه‌های ارتباط جمعی در آگاهی و دانش سیاسی شهروندان در جوامع مختلف. مقاله کارشناسی ارشد محمد حفاظتی (1372)، 19-27.
یعقوبی، الهام (1396). چگونگی شکل­گیری حوزه عمومی در فضای مجازی مورد مطالعه: تحلیل محتوای صفحات اینستاگرام. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، رشته: علوم اجتماعی ـ جامعه‌شناسی، استاد راهنما: علی ساعی، استاد مشاور: محمد رضایی، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، ‌تهران، ایران.
 

 

Benkler, Yochai (2007). The Wealth of Networks: How Social Production Transforms Market and Freedom. USA: Yale University Press.
Benkler, Yochai (2013). The Wealth of Networks: How Social Production Transforms Market and Freedom. USA: Yale University Press.

Dahlberg, Lincoln (2018). The Internet and Democratic Discourse: Exploring The Prospects of Online Deliberative Forums Extending the Public Sphere. Pages 615-633 | Published online: 07 Dec 2018, https://doi.org/10.1080/13691180110097030

Habermas, J. (1989). The structural transformation of the public sphere. Boston: MIT Press. [Google Scholar]

Livingston, Sonia (2018). Media Literacy and the Challenge of New Information and Communication Technologies. Pages 3-14 | Published online: 11 Aug 2018, https://doi.org/10.1080/10714420490280152

  • تاریخ دریافت 27 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 01 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 08 آبان 1402