راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

بررسی راهبردهای فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در حوزه سیاست‌گذاری جمعیتی کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات
چکیده
نقش فرهنگ در تغییرات جمعیتی مهم و تاثیرگذار است. هدف پژوهش، بررسی راهبردهای فرهنگی سیاست‏های جمعیتی است. از این‏رو، می‎کوشد به این سوال پاسخ دهد که راهبردهای فرهنگی در حوزه سیاست‏گذاری جمعیتی دارای چه نقاط ضعف و قوتی است؟
این پژوهش کاربردی بوده و با روش کیفی و الگوی سوات تلاش می‏شود نقاط قوت و ضعف راهبردهای فرهنگی درحوزه سیاست‏های جمعیتی وهمچنین فرصت‎ها و تهدیدهای محیط بیرونی شناسایی و توصیف شود. در توصیف نقاط قوت و ضعف از متن سیاست‎های کلی جمعیت و اسنادبالادستی و نظرخبرگان استفاده می‎شود. تهدیدهای فرهنگی روز جامعه نیز براساس نظریۀ نوسازی شناسایی و تحلیل می‎گردد. سپس راهبردهای پیشنهادی با تمرکز بر نقاط ضعف و تهدیدهای فرهنگی ارائه می‎شود. شیوه جمع‎آوری اطلاعات نیز کتابخانه‎ای است.
نقش فرهنگ در تغییرات جمعیتی مهم و تأثیرگذار است. هدف پژوهش، بررسی راهبردهای فرهنگی سیاست‏های جمعیتی است. ازاین‏رو، می‎کوشد به این سؤال پاسخ دهد که راهبردهای فرهنگی در حوزه سیاست‌گذاری جمعیتی دارای چه نقاط ضعف و قوتی است؟ این پژوهش کاربردی بوده و با روش کیفی و الگوی سوات تلاش می‏شود نقاط قوت و ضعف راهبردهای فرهنگی درحوزه سیاست‏های جمعیتی و همچنین فرصت‎ها و تهدیدهای محیط بیرونی شناسایی و توصیف شود. در توصیف نقاط قوت و ضعف از متن سیاست‎های کلی جمعیت و اسناد بالادستی و نظر خبرگان استفاده می‎شود. تهدیدهای فرهنگی روز جامعه نیز براساس نظریه نوسازی شناسایی و تحلیل می‎گردد. سپس راهبردهای پیشنهادی با تمرکز بر نقاط ضعف و تهدیدهای فرهنگی ارائه می‎شود. شیوه جمع‎آوری اطلاعات نیز کتابخانه‎ای است. یافته‏های پژوهش، نشان می‏دهد راهبردهای فرهنگی در حوزه سیاست‌گذاری جمعیتی با توجه به وضعیت فرهنگی جامعه (محیط بیرونی) در حالت تدافعی است؛ این وضعیت ناشی از غلبة نقاط ضعف سیاست‏های جمعیتی بر نقاط قوت (عوامل درونی) و چیرگی تهدیدهای فرهنگی بر فرصت‎ها (عوامل بیرونی) است. فاصله بین واقعیت‎های روز جامعه و سیاست‎های فرهنگی، نگاه کمّی و کم‎توجهی به موانع فرهنگی از مهم‎ترین ضعف‎های درونی سیاست‎ها و راهبردهای فرهنگی افزایش جمعیت است. مؤلفه‏های فرهنگی نوین مانند فردگرایی، مصرف‏گرایی، لذت‎گرایی، تن‎پرستی و جایگزینی حیوانات به‎جای فرزندآوری نیز مهم‏ترین تهدیدهای رشد جمعیت است که با وضعیت مطلوب فاصله دارد. دراین‌راستا، راهبردهایی همچون توجه به میزان پذیرش فرهنگی خانواده‎‎ها، اعتمادسازی فرهنگی، سرمایه‎گذاری بر مهارت انتخاب‏گری در مواجه با تحولات فرهنگی نوین، ضرورت انجام آمایش فرهنگی و برنامه‏ریزی براساس تراکم و تفاوت‎های فرهنگی پیشنهاد می‏شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Studying the cultural strategies of the Islamic Republic of Iran in the field of population policy of the country

نویسنده English

soghra salehi
Member of the Faculty of Culture, Art and Communication Research Institute
چکیده English

The role of culture in demographic changes is vital and influential. The purpose of this research is to investigate the cultural strategies for constructing the future of the country's population based on the cultural requirements of the society. Therefore, it tries to answer this question What are the strengths and weaknesses of cultural strategies in the field of population policy?
This research is practical and with the qualitative method and SWAT model, it is tried to identify and describe the strengths and weaknesses of cultural strategies in the field of population policies, as well as the opportunities and threats of the external environment. In describing the strengths and weaknesses, the text of general population policies and upstream documents and experts' opinions are used. Today's cultural threats to the society are also identified and analyzed based on the modernization theory. Then, the recommended strategies are presented focusing on cultural weaknesses and threats. The method of collecting information is also a library.
The results of the research illustrate that the future of population growth policies in terms of the cultural situation of the society (i.e. the external environment) is in a defensive state. In other words, this situation is caused by the dominance of the weaknesses of population policies over the strengths (internal factors) and the dominance of cultural threats over opportunities (external factors). The gap between the current realities of the society and cultural policies, the quantitative view and lack of attention to cultural barriers, etc., were among the most important internal weaknesses of cultural policies and strategies for population growth. Modern cultural components such as individualism, consumerism, hedonism, carnality and replacing animals instead of having children are also the most important threats to population growth, which is far from the ideal situation. In this regard, strategies such as paying attention to the level of cultural acceptance of families, building cultural trust, investing in selection skills in the face of new cultural developments, the necessity of conducting Cultural Amish and planning based on density and cultural differences are suggested.

کلیدواژه‌ها English

Population policies
cultural strategies
cultural issues
population growth
فهرست منابع

آزادارمکی و دیگران (1379). بررسی تحولات اجتماعی و فرهنگی در طول سه نسل خانواده تهرانی، نامه علوم اجتماعی، 8(16)، 3-29.

ادگار، اندرو و سج ویک، پیتر (1387). مفاهیم بنیادی نظریه فرهنگی. ترجمه مهران مهاجر و محمّد نبوی، تهران: آگاه.

ارجمند سیاه‏پوش، اسحق و برومند، ناهید (1395). بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر گرایش به فرزندآوری در شهر اندیمشک با تأکید بر سبک زندگی. فصلنامه مطالعات جامعهشناختی جوانان، 6(21)، 9-24.

ازکیا، مصطفی و غفاری، غلامرضا (1386)، جامعهشناسی توسعه. تهران: کیهان.

امانی، مهدی ( 1389). مبانی جمعیت‏شناسی. تهران: سمت.

امیرپورسعید، محمدعلی؛ سیفی، بهناز و رضایی، احمد (1400). سبک زندگی و مدیریت بدن: مطالعه‏ای جامعه‏شناختی (مطالعه موردی: زنان شهر رفسنجان). مطالعات جامعه‏شناسی، 14(53)، 40-70.
باقری، رحمان؛ کردزنگنه، جعفر و عنانهاد، محبوبه (1401). مطالعه جامعه‏شناختی پدیده نگهداری از حیوانات خانگی (مطالعه موردی شهر اهواز، سال1400). مطالعات توسعه اجتماعی ـ فرهنگی، 10(4)، 9-39.

برایسون، جان (1381). برنامه‏ریزی استراتژیک برای سازمانهای دولتی و غیرانتفاعی. ترجمه عباس منوریان، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.

بیگدلی، مهرناز (1389). شش روش نوین تحقیق در مدیریت و برنامه‎ریزی. پیام مدیران، (21)، 47-53.

پیرس، جان و رابینسون، ریچاردکنت (1376). برنامه‌ریزی و مدیریت استراتژیک. ترجمه سهراب خلیلی‏شورینی، تهران: انتشارات یادواره کتاب.

حائری‏ مهریزی، علی‌اصغر و دیگران (1396). دلایل تمایل و عدم تمایل به فرزندآوری در میان مردم شهری و روستایی ایران: یک مطالعه ملی. پایش، 16(5)، 637-645.

حیدری، عصمت؛ ساروخانی، باقر و ادریسی، افسانه (1402). بررسی جامعه‏شناختی تأثیر عوامل اجتماعی بر گرایش زنان به تک‏فرزندی. راهبرد اجتماعی‏ فرهنگی، 12(3)، 1055-1082.
خجیر، یوسف (1398). روش تحلیل راهبردی (SWOT) در ارتباطات و رسانه. علوم خبری، 8(29)، 1-16.

دیوید، فردآر (1393). مدیریت استراتژیک. ترجمه محمد اعرابی و محمد تقی‏زاده‏ مطلق، تهران: دفتر پژوهش‎های فرهنگی.

رحیمی، علی و رازقی ‏نصرآباد، حجیه‏بی‏بی (1398). تحولات و چالش‏های ساختاری و کارکردی نهاد خانواده در ایران: یک مرور نظام‏مند. فصلنامه جمعیت، 26(110 و 109)، 50-90.

رقیبی، مهوش و میناخانی، غلامرضا (1390). ارتباط مدیریت بدن با تصویر بدنی و خودپنداره. دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، 12(46)، 72-81.

سهراب‏زاده، مهران؛ نیازی، محسن و افرا، هادی (1399). تبیین جامعه‏شناختی رابطه فردگرایی و تغییر در ساختار خانواده. دوفصلنامه پژوهش‏های انتظامی ـ اجتماعی زنان و خانواده، 8(1)، 173-194.

شرف‏الدین، سید حسین (1394). مصرف‏گرایی در سبک زندگی مدرن و دینی. پژوهشنامه سبک زندگی، 1(1)، 7-30.

شرف‎الدین، سید حسین و چراغی‎کوتیانی، اسماعیل (1393). نقش فرهنگ و ساختارهای فرهنگی در تحولات جمعیتی. معرفت فرهنگی اجتماعی، 6(1)، 51-78.

شرف‏الدین، سید حسین و عراقی، جلال (1398). بررسی تحلیلی ابعاد مختلف ازدواج سفید در ایران (مؤلفه‏های از سبک زندگی غربی). پژوهش‏نامه سبک زندگی، 5(9)، 105-124.

شورای عالی انقلاب فرهنگی (1393). ساختار و روند جمعیتی ایران و لزوم تجدیدنظر در سیاست‏های جمعیتی. سیاست کلان، 3(3).

عباسی‏شوازی، محمدجلال؛ محمودیان، حسین؛ صادقی، رسول و قربانی، زهرا (1397). تأثیر جهت‏گیری‏های ارزشی- نگرشی بر ایده‏آل‎های فرزندآوری در ایران. نامه انجمن جمعیت‏شناسی ایران، 13(26)، 37-66.
فروتن، یعقوب (1399). تحلیل جامعه‏شناسی تمایلات باروری و تعلقات مذهبی در ایران. فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات، 21(25)، 9-33.
فروتن، یعقوب و اشکاران، ربابه (1397). بررسی جمعیت‏شناختی و فرهنگی- اجتماعی ترجیح جنسیتی در ایران. جامعه‎شناسی کاربردی، 29(4)، 59-78.
فروتن، یعقوب و کرمی، فرشاد (1395). الگوها و تعیین‎کننده‎های تمایلات فرزندآوری در ایران. نامه انجمن جمعیت‏شناسی ایران، 11(21 )، 71-100.
فولادی، محمد (1392). بازکاوی و نقد نظریه‏ها و سیاست‏های جمعیتی با تأکید بر سیاست جمعیتی اخیر ایران. معرفت فرهنگی اجتماعی، 4(2)، 145-172.
کاظمی‎پور، شهلا (1400). تغییرات فرهنگی و تحول خانواده معاصر با تأکید بر ازدواج و فرزندآوری. رهپویه ارتباطات و فرهنگ، 1(1)، 7-21.

کاوه‏فیروز، زینب؛ زارع، بیژن و شمس‎الدینی، حسین (1395). تأثیر مؤلفه‌های سبک زندگی بر نگرش به فرزندآوری (مطالعه موردی: زنان در آستانه ازدواج شهر تهران). زن در توسعه و سیاست، 14(2)، 217-234.

کتابی، احمد (1377). درآمدی بر اندیشهها و نظریه‏های جمعیتشناسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی.

کولایی، الهه و حافظیان، محمدحسین (1385). نقش زنان در توسعه کشورهای اسلامی. پژوهش زنان، 4(1و2)، 33-60.

لوکاس، دیوید و میر، پاول‎ (1381). درآمدی بر مطالعات جمعیتی. ترجمه حسین محمودیان، تهران: دانشگاه تهران.        

محمدپور، احمد و دیگران (1388). سنت، نوسازی و خانواده: مطالعه تداوم و تغییرات خانواده در اجتماع‏های ایلی با استفاده از رهیافت روش تحقیق ترکیبی. زن در توسعه و سیاست، 7(4)، 71-93.

مداحی، جواد؛ زارع، بیژن؛ سراج‏زاده، سیدحسین و حبیب‏پورگتابی، کرم (1400). مسئله تجرد: سوژه و زیست‏جهان نوپدید دختران شهر تهران. بررسی مسائل اجتماعی ایران، 12(1)، 7-43.

مشفق، محمود و حسینی، قربان (1391). آینده‏پژوهی تغییرات جمعیتی ایران طی دوره 1390-1420. معرفت فرهنگی اجتماعی، 1(13)، 21-42.

معیدفر، سعید و صبوری ‎خسروشاهی، حبیب (1389). بررسی میزان فردگرایی فرزندان در خانواده. پژوهشنامه علوم اجتماعی، 4(4)، 93-110.

مقام معظم رهبری (28آبان1398). بیانات در دیدار جمعی از تولیدکنندگان، کارآفرینان و فعالان اقتصادی، قابل دسترس در: khamenei.ir

میرزایی، محمد (1375). متغیرهای جمعیتی و فرهنگ. مطالعات فرهنگ و ارتباطات، 10(1)، 69-76.

نائینی، علی‎محمد (1389). درآمدی بر مدیریت فرهنگی. تهران: ساقی.

نقشه مهندسی فرهنگی کشور (1392). دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، قابل دسترس در: https://sccr.ir/

یاراحمدی ‏خراسانی، مهدی (1393). فرصت طلایی پنجره جمعیتی و ضرورت حفظ نمای جوانی در کشور. گفتمان الگو، (4)، 58-60.

یوسفی، رضا؛ آقازاده، سمیرا؛ اکبری، ناصر و تقی‏زاده، بهرام (1394). بررسی نقش مدیریت مشارکتی در بهبود فرایند مدیریت انسانی. کنفراس‏های بین‎المللی پژوهش‎های نوین مدیریت، اقتصاد و حسابداری. استانبول: مؤسسه مدیران ایده‎پرداز پایتخت ایلیا.
 

Harrison, J. P. (2021). Essentials of Strategic Planning in (Healthcare Gateway to Healthcare Management). Health Administration Press; 3nd edition.

  • تاریخ دریافت 10 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 26 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 27 آبان 1402