راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر افزایش مشارکت ایرانیان در پرداخت مالیات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2 استادیار، دکتری علوم سیاسی-توسعه، گروه علوم سیاسی ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده
مقدمه: مشارکت عمومی مردم در امور اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی یکی از شاخص‌های مهم توسعه در کشورهای توسعه‌یافته به‌شمار می‌رود. مشارکت عمومی مردم در پرداخت مالیات از شاخص‌های مهم توسعه اقتصادی محسوب می‌شود. به‌همین‌دلیل ضرورت شناخت عوامل بروز و تشدید پرداخت یا فرار مالیاتی و تمهید و ارائه راهکارها و پیشنهادهای علمی ـ کاربردی امری اجتناب‌ناپذیر است؛ بنابراین، پژوهش حاضر تلاش خواهد کرد عوامل مؤثر بر افزایش مشارکت عمومی مردم در پرداخت مالیات در ایران را بررسی، شناسایی و رتبه‌بندی کند.
روش: پژوهش حاضر کیفی از نوع مدل ساختاری تفسیری است. جامعه آماری شامل کارمندان اداره مالیات شهر تهران بوده و برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه و ماتریس محقق‌ساخته استفاده شده است. در روش مدلسازی ساختاری ـ تفسیری اطلاعات از افراد جامعه آماری دریافت و تحلیل می‌گردد. تمایل و توانایی مشارکت در پژوهش، تسلط نظری، تجربه عملی و قابلیت دسترسی از معیارهای انتخاب جامعه آماری بوده است. جامعه آماری این پژوهش کارمندان اداره مالیات شهر تهران هستند که  30 نفر از خبرگان این اداره بر اساس نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده‌اند.
یافته‌ها: بر اساس یافته‌های پژوهش، 10 عامل تأثیرگذار در افزایش مشارکت عمومی مردم در پرداخت مالیات شناسایی گردید که شامل عوامل سیاسی، قانونی، آموزش و آگاهی‌بخشی، ویژگی جمعیتی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، مدیریتی و ویژگی‌های روان‌شناختی است. تحلیل روابط متغیرها به استخراج یک مدل چهار سطحی منجر گردید که عوامل سیاسی و ویژگی‌های جمعیت‌شناختی در سطح چهارم، عوامل قانونی در سطح سوم، عوامل آموزشی، عوامل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و ویژگی روان‌شناختی در سطح دوم و عوامل سازمانی و مدیریتی در سطح اول قرار گرفته‌اند. عوامل سیاسی و جمعیت‌شناختی بیشترین و بالاترین اثرگذاری را بر گرایش به پرداخت مالیات دارند.
بحث: نتایج پژوهش حاکیست شفافیت در مصرف مالیات توسط دولت با جلب اعتماد مؤدیان و بالارفتن اعتماد سیاسی، سبب افزایش گرایش افراد به پرداخت مالیات می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Identifying and Ranking the Effective Factors on Increasing the Participation of Iranians in Paying Taxes

نویسندگان English

Mohsen Niazi 1
Akbar Zolfaghari 2
Elham Rezaei 3
Sokoofeh Abshirin 3
1 Professor of Social Sciences, Faculty of Humanities, Kashan University, Kashan, Iran
2 Assistant Professor, PhD in Political Science-Development, Department of Political Science, Department of Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran
3 Master's Student of Social Science Research, Kashan University, Kashan, Iran
چکیده English

Introduction: Public participation of people in economic, cultural, political and social affairs is one of the important indicators of development in developed countries. Public participation in paying taxes is one of the important indicators of economic development. For this reason, it is inevitable to know the factors of occurrence and escalation of payment or tax evasion, and to prepare and present solutions and practical-scientific proposals. Therefore, the present research will try to investigate, identify and rank the factors affecting the increase of public participation in paying taxes in Iran.
Method: The present research is a qualitative interpretive structural model. The statistical population includes the employees of the tax department of Tehran. A researcher-made questionnaire and matrix were used to collect data. In the structural-interpretive modeling method, information is received from the people of the statistical community; and is analyzed. Willingness and ability to participate in research, theoretical mastery, practical experience, and accessibility were among the selection criteria of the statistical population. The statistical population of this research is the employees of the tax department of Tehran city; 30 experts of this department were selected based on targeted sampling.
Results: Based on the findings of the research, 10 influential factors in increasing public participation in paying taxes were identified; which includes political, legal, education and awareness factors, demographic, economic, cultural, social, managerial, and psychological characteristics. The analysis of variables relationships led to the extraction of a four-level model, which political factors and demographic characteristics in the fourth level, legal factors in the third level, educational factors, economic, cultural, social factors, and psychological characteristics in the second level, and organizational factors. Management has been placed at the first level.
Discussion: The results show that political and demographic factors have the greatest and highest influence on the tendency to pay taxes. Based on the results of the research, transparency in the use of taxes by the government by gaining the trust of taxpayers and increasing political trust increases the tendency of people to pay taxes.

کلیدواژه‌ها English

Tax
Participation
Tax Evasion
Tax Payment
Interpretive Structural Model
 
فهرست منابع
آتش‌سوز، علی؛ فیضی، کامران؛ کزازی، ابوالفضل و الفت، لعیا (۱۳۹۵). مدل‌سازی تفسیری ـ ساختاری ریسک های زنجیره تأمین صنعت پتروشیمی. مطالعات مدیریت صنعتی، 14(41)، 39-73.
آذر، ‌عادل و بیات، ‌کریم (۱۳۸۷). طراحی مدل فرایند محوری کسب و کار با رویکرد مدلسازی ساختاری تفسیری. مدیریت فناوری اطلاعات، 1(1)، 3-18.
آقایی‌خانه‌برق، ‌علی؛ غریب‌زاده، ‌رامین و ازادی‌بریس، ‌لیلی (۱۳۹۹). مدلیابی نقش فرهنگ سیاسی در مشارکت و اعتماد سیاسی با میانجی‌گری سرمایه اجتماعی. مطالعات رهبری فرهنگی، 4(2)، 68-81.
ابراهیمی سروعلیا، محمد حسن؛ حساس یگانه، یحیی؛ رجایی باغ سیایی، محمد و علاسوند، فرشید (۱۳۹۸). نقش منطقه‌ای استقرار اظهارنامه های مالیاتی در تمایل به پرداخت مالیات (مورد مطالعه: مودیان مالیاتی اداره امور مالیاتی شهر تهران). دانش سرمایه‌گذاری، 8(29)، 207-224.
ابراهیمی، ‌قربانعلی؛ بابازاده‌بانی، ‌علی و ابراهیمی‌گتابی، ‌حسین (۱۳۹۰). بررسی تأثیر اعتماد سیاسی بر مشارکت سیاسی: (مطالعه دانشجویان عضو تشکل های انجمن اسلامی و بسیج دانشجویی دانشگاه های مازندران و صنعتی نوشیروانی بابل). فصلنامه مطالعات جامعه‌شناسی جوانان، 4(2)، 63-82.
احمدی، ‌احمد و رضایی، ‌حسیبه (۱۳۹۴). رابطه رفاه اجتماعی با مشارکت سیاسی معلمان (مطالعه موردی: معلمان شهر مریوان). برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 24(7)، 200-236.
احمدی‌موسوی، ‌سید‌مهدی؛ ولیدی، ‌محمدصالح و نجفی‌توانا، ‌علی (۱۳۹۵). آسیب‌شناسی نظام مالیاتی ایران و تبیین علل موثر در بروز آسیب‌ها. حقوقی دادگستری، 96(80)، 37-58.
اکبری، ‌مجید و علی‌اکبری، ‌اسماعیل (۱۳۹۶). مدل‌سازی ساختاری ـ تفسیری عوامل مؤثر بر زیست‌پذیری کلان‌شهر تهران. برنامه ریزی و آمایش فضا، 25(21)، 31-1.
باریکانی، ‌علی (۱۴۰۰). تحلیل عدم تمکین و پذیرش پرداخت مالیات از سوی مردم. امنیت اقتصادی، 90(9)، 75-84.
بهنام‌فر، ‌محمدحسن و شاعری، ‌فاطمه (۱۳۹۷). بررسی رابطه میان شاخص‌های فرهنگ سیاسی با میزان مشارکت سیاسی در اسفراین. مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، 50(13)، 47-74.
حساس یگانه، یحیی؛ ابراهیمی سرو علیا، محمد حسن؛ علاسوند، فرشید و دلاور، علی (۲۰۱۹). اهمیت عوامل تمایل به پرداخت مالیات از دیدگاه مؤدیان مالیاتی (مورد مطالعه : مودیان مالیاتی اداره امور مالیاتی شهر تهران). دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 8(29)، 203-214.
خواجوی، شکراله و کرمشاهی، بهنام (۱۳۹۷). پدیدار‌شناسی نقش نگرش فردی بر اخلاق مالیاتی و تمکین مالیاتی. حسابداری ارزشی و رفتاری، سال نهم، 187-208.
دیانتی‌دیلمی، ‌زهرا و رضاپور‌پرورش، ‌رویا (۱۳۹۳). رابطه بین اخلاق شرکتی، مسئولیت اجتماعی و ماکیاولیسم با فرار مالیاتی. اخلاق در علوم و فناوری، 33(9)، 94-83.
‏‫رزمی، ‌سید‌محمد‌جواد و کاوسی، ‌شراره (۱۳۹۴). رابطه سرمایه اجتماعی و پذیرش مالیاتی: نقش میانجی گر اخلاق مالیاتی. اخلاق در علوم و فناوری، 35(10)، 82-73.
زندیه، ‌حسن و آدینه‌وند، ‌مسعود (۱۳۹۵). بررسی عملکرد سازمان‌بازرسی‌شاهنشاهی در دوره اول حیاتسازمان (1351-1337ش). پژوهش های تاریخی ایران و اسلام، 18(10)، 65-92.
زهی، ‌نقی و محمد‌خانلی، ‌شهرزاد (۱۳۸۹). بررسی عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی (مطالعه موردی استان آذربایجان شرقی). پژوهشنامه مالیات، 57(18)، 25-60.
سبکتکین، ‌قربانعلی و جعفری، ‌احمد (۱۳۹۵). تحلیل جامعه شناختی راهبردهای مشارکت مردم در پرداخت مالیات‌های محلی (عوارض خدمات شهری) در بین شهروندان کرج. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 20(5)، 297-320.
سنجرانی، ‌طوبی (۱۴۰۰). بررسی عوامل مؤثر بر تسهیل در پرداخت مالیات توسط مودیان مالیاتی و شناسایی عوامل موجود. رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 54(5)، 104-125.
شاعری، فاطمه (۱۳۹۵). بررسی نقش عوامل فرهنگی و اقتصادی موثر بر مشارکت سیاسی. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه خوارزمی.
صامتی، ‌مجید؛ امیری، ‌هادی و حیدری، ‌زهرا (۱۳۹۴). تأثیر اخلاق مالیاتی بر تمکین مالیاتی، مطالعه موردی شهر اصفهان. پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، 75(23)، 262-231.
صدری، ‌محمد‌حسن و شبانیان، ‌زهرا (۱۳۸۴). علل فروپاشی شاهنشاهی هخامنشی. حافظ، 22(2)، 21-24.
صحرایی، لیلا (۱۳۸۷). بررسی رابطه میان مشارکت سیاسی و فرهنگ سیاسی جوانان ساکن شهر تهران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
عسگری، ‌حشمت‌اله؛ روزی‌طلب، ‌اناهیتا و منصوری، ‌امیر (۱۴۰۰). تحلیل رفتاری تمایل به پرداخت مالیات (مطالعه موردی شهرک صنعتی سمنان). پژوهشنامه مالیات، 97(49)، 7-32.
علمداری، ‌شهرام (۱۳۹۸). عوامل موثر بر کاهش فرار مالیاتی در استان فارس. مطالعات اقتصاد، مدیریت مالی و حسابداری، 23(5)، 70-76.
علمی، ‌محمود؛ تقی‌لو، ‌فرامرز و موسی‌زاده، ‌رحیم (۱۳۸۹). بررسی رابطه بیگانگی اجتماعی و میزان مشارکت سیاسی در بین دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد نقده. مطالعات جامعه‌شناسی، 6(2)، 131-154.
علیزاده‌بیرجندی، ‌زهرا (۱۳۸۵). پاشنه آشیل مشروطه نقش عوامل اقتصادی در آسیب‌پذیری نظام مشروطه. زمانه، 47(5)، 68-70.
غفاری، غلامرضا و نیازی، محسن (۱۳۸۶). جامعه‌شناسی مشارکت (ویرایش 1). تهران: نزدیک.
قاسمیان، ‌سلمان؛ پیرمرادیان، ‌مصطفی و محمود‌آبادی، ‌سید‌اصغر (۱۳۹۴). تحلیلی بر سنت‌های دیوان‌سالاری ایران در خلیج فارس: «امام مسقط و اجاره‌داری بندرعباس» (1209-1285). تاریخ اسلام و ایران، 25(25)، 171-198. ‏ ‏
قرنجیک، ‌اسماعیل؛ ضیاالدینی، ‌محمد و هادوی‌نژاد، ‌مصطفی (۱۳۹۹). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر افزایش مشارکت عمومی در پرداخت مالیات با استفاده از روش تاپسیس فازی. پژوهشنامه مالیات، 94(46)، 103-127.
قرنجیک، ‌اسماعیل؛ ضیاالدینی، ‌محمد و هادوی‌نژاد، ‌مصطفی (۱۴۰۰). نگاشت شناختی عوامل مؤثر بر افزایش مشارکت در پرداخت مالیات. چشم‌انداز مدیریت دولتی، 47(12)، 57-76.
کاظم‌بیگی، ‌محمد‌علی و حسینی، ‌سید ‌مصطفی (۱۳۹۰). مالیات و هزینه‌های ولایات در دوره قاجاریه کتابچه دستورالعمل جمع و خرج بسطام و شاهرود 1294-1295ه. تاریخ و تمدن اسلامی، 13(7)، 129-164.
کرمشاهی، ‌بهنام و اعظمی، ‌زینب (۱۳۹۷). رابطه بین اخلاق فردی، اخلاق حرفه‌ای حسابداران، جنسیت و تمکین مالیاتی. اخلاق در علوم و فناوری، 46(13)، 91-99.
لاری‌دشت‌بیاض، ‌محمود؛ قائم‌مقامی، ‌کامران و کهرمی، ‌قاسم (۱۳۹۵). بررسی عوامل موثر بر فرار مالیاتی در استان خراسان جنوبی با تأکید بر مؤلفه‌های فرهنگی. حسابداری ارزشی و رفتاری، 1(1)، 139-164.
محسنی تبریزی، علیرضا؛ کمیجانی، اکبر و عباس‌زاده، مرتضی (۱۳۸۹). بررسی عوامل مؤثر بر افزایش فرهنگ مالیاتی در میان مودیان بخش مشاغل (صنف لوازم التحریر، استان البرز). پژوهشنامه مالیات، سال هجدهم، (9).
مهاجری، ‌پریسا؛ طالبلو، ‌رضا و ستاره‌ای، ‌لیلا (۱۳۹۹). شناسایی عوامل مؤثر بر نسبت مالیات بر ارزش‌‌افزوده به تولید ناخالص داخلی با تأکید بر حد‌‌آستانه ثبت‌نام. پژوهشنامه مالیات، 93(45)، 7-35.
میرزایی، ‌زینب؛ نایب‌زاده، ‌شهناز و حاتمی‌نسب، ‌سیدحسن (۱۴۰۰). نگاشت‌شناختی آمیخته بازاریابی اجتماعی در وصول مالیات داوطلبانه. علوم مدیریت ایران، 62(16)، 82-55.
میرمحمدی، سیدمحمد و جنتی، نادر (۱۳۹۶). اولویتهای اصلاح نظام مالیاتی ایران با تأکید بر فعالیت‌های گردشگری (رویکرد مدلسازی تفسیری ساختاری). گردشگری و توسعه، 6(1)، 150-177.
نیکنامی، ‌مصطفی؛ زمانی‌مقدم، ‌افسانه؛ محمدخانی، ‌کامران و غیاثی، ‌محمدرضا (۱۳۹۸). تحلیلی بر بهبود مشارکت مردمی در امور پرداخت مالیات با تأکید برآموزش شهروندی (مطالعه موردی اداره کل امور مالیاتی غرب شهر تهران). پژوهشنامه مالیات، 91(43)، 145-171.
هادیان، ‌ابراهیم و تحویلی، ‌علی (۱۳۹۲). شناسایی عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی در اقتصاد ایران. برنامه‌ریزی و بودجه، 121(18)، 39-58.
 
Alm, James; McClelland, Gary H. & Schulze, William D. (1992). Why do people pay taxes? Journal of public Economics, 48(1), 21-38.
Arbex, Marcelo Aarestru; Carré, Justin M.; Geniole, Shawn N. & Mattos, Enlinson (2018). Tax evasion, testosterone and personality traits.
Birou, Alen. (2011). Social science culture. (B. Saroukhani, tran.). Keyhan.
Britton, Garth (2017). Co-design and social innovation: Connections, tensions and opportunities. Taylor & Francis.
Fjeldstad, Odd-Helge & Semboja, Joseph (2001). Why people pay taxes  in Tanzania. World Development, 29(12), 2059-2074.
Hamzah, Amir; Rahayu, Anisa Laila; Khaerunnisa, Hasna Firyal; Riska, Riska & Aulia, Dzikro Hillyatul. (2023). Factors Affecting Community Participation in Paying Land and Building Tax in Kuningan Regency. Jambura Equilibrium Journal, 5(1), 9-16.
Ngicuru, PN.; Muiru, M. & Riungo, MI. (2017). An empirical review of factors affecting revenue collection in Nairobi county, Kenya. International Journal of Economics, Commerce and Management, (8), 324-359.
Srivastava, Himanshu Shekhar; Singh, Gurbir & Mishra, Abhishek (2018). Factors affecting consumers’ participation in consumption tax evasion. Journal of Indian Business Research, 10(3), 274-290.
دوره 13، شماره 3 - شماره پیاپی 53
تابستان 1403
صفحه 907-936

  • تاریخ دریافت 15 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 22 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1402