راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

مطالعه جامعه‏ شناختی شکاف میان «قانون مصوب» و «زندگی اجتماعی» در نظام حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران. ایران
2 دانشیار جامعه ‏شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی (نویسنده مسئول).تهران . ایران
3 دانشیار حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
4 دانشیار مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی.تهران. ایران.
چکیده
واردات قانون و ایجاد نظام حقوق جدید، موضوع این تحقیق، یکی از رویدادهای بسیار بااهمیت تاریخ ایران معاصر است؛ زیرا بر پایه رویکرد جامعه‏شناسی حقوق، هنجارهای اجتماعی و از جمله قانون برآمده از پیوندهای اجتماعی است و ضمانت اجرای قواعد هنجاری را جامعه به دولت چونان کارگزار وجدان جمعی سپرده است. یافتن پاسخی برای این پرسش که بنیاد نظری استقلال نظام حقوق منفک از جامعه چیست؟ هدف مقاله است و روش بررسی انتقادی رویکرد جامعه‏شناسی حقوق دورکیم، نتیجه و مراحل پاسخ را به این ترتیب آشکار کرد که ضمن نادیده گرفتن تدریجی بودن ایجاد قواعد نظارت اجتماعی، با انحصار حقوق در قانون همراه با انحصار ضمانت اجرای حقوق، مبنای اعتبار حقوق از جامعه به دولت منتقل شده و قانون وضعی به عنصر اصلی نظام حقوق تبدیل می‌شود و این نظام حقوق متکی به دولت را می‌توان به کمک واردات قانون وضعی از اروپا ایجاد و مستقر نمود. بحث درباره امتناع واردات قانون برای پیوند دادن حقوق با جامعه گامی در تحقق بند 5 و بند 9 «سیاست‌های کلی نظام قانون‌گذاری» خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Sociological study of the Separation between “Statutory Law” and “Social Life” in Iran`s Legal System

نویسندگان English

rohollah eslami 1
Ali Entezari 2
Ghodratollah Rahmani 3
mohammad taghi karami 4
1 Phd student in Political Sociology, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran. Iran
2 Associate Professor of Sociology, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba'i University (corresponding author). Tehran. Iran
3 Associate Professor of Public Law, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
4 Associate Professor of Women's Studies, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran. Iran.
چکیده English

The importation of law and the creation of Modern legal system in Iran, the subject of this research, is one of the most important events in contemporary history because based on the sociology of law approach, social norms, including law, arise from social solidarity, and the sanction of the normative rules of law provided by the Society to the State as the agent of collective conscience. The Purpose of this article is finding an answer to the question of what is the theoretical foundation of the independence of the legal system separated from society? The method of critical examination of Durkheim's sociology of law revealed the result and steps of the answer in this way that ignoring the gradually emerging of social control rules has led to the monopoly of legal norms into statutory law, which along with the monopoly of sanctions to the State, the basis of the validity of legal norms has been transferred from the Society to the State, and this legal system that relies on the State can be established by importing legal norms from Europe. The discussion about the impossibility to import the legal norms in order to connect law with society, will be a step in realizing Articles 5 & 9 of “General policy of Iranian law system”.
 

کلیدواژه‌ها English

General policy
Law as Instrument
Modern Legal System
Modern State
Separation of State and Society
فهرست منابع
ابراهیم‏بای سلامی، غلام‏حیدر (بهار 1386). مناسبات دولت و جامعه از دیدگاه جامعه‏شناسی. نامه علوم اجتماعی، دوره 30 (0)، صص. 151-175.
باتامور، تام (1378). جامعه‏شناسی سیاسی (ترجمه منوچهر صبوری کاشانی)، تهران: انتشارات کیهان.
بدیع، برتران (1380). دو دولت (ترجمه احمد نقیب‏زاده). تهران: باز.
جوان، موسی (1327). مبانی حقوق، جلد دوم. تهران: مولف.
حاجی‏ناصری، سعید و خضری، احسان (اردیبهشت 1401). تأملی انتقادی بر ایده فروپاشی سیاسی و اجتماعی در ایران کنونی. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 11 (1)، شماره پیاپی 42، صص. 315-346.
حدادی، علیرضا و دادگستر، سیدمحمدرضا (اردیبهشت 1402). بررسی شأنیت اجتماعی در تفکیک مکاتب توسعه و سیاست‏های کلی برنامه‏های شش‏گانه توسعه ج.ا. ایران. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 12 (1)، شماره پیاپی 46، صص. 67-112.
دورکیم، امیل (1387). قواعد روش جامعه­شناسی (ترجمه علی­محمد کاردان)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
دورکیم، امیل (1394). درباره تقسیم کار اجتماعی (ترجمه باقر پرهام)، ویراست دوم. تهران: نشر مرکز.
دورکین، رونالد (1381). حقوق و اخلاق. در محمد راسخ (نویسنده و مترجم)، حق و مصلحت: مقالاتی در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش؛ جلد 1 (صص. 73-76). تهران: طرح نو.
دوگی، لئون (1393). دروس حقوق عمومی (ترجمه محمدرضا ویژه)، تهران: میزان.
ربیع‌زاده، علی (1398). نگرشی نوین به بنیادهای نظری حقوق عمومی، تهران: دانشگاه امام صادق.
رحیمی، مصطفی (1357). قانون اساسی ایران و اصول دموکراسی، تهران: امیرکبیر.
زرنگ، محمد (1381). تحول نظام قضایی ایران، جلد اول: از مشروطه تا سقوط رضاشاه. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
زندیه، حسن (1392). تحول نظام قضایی ایران در دوره پهلوی اول. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ساکت، محمدحسین (1387). حقوق­شناسی؛ دیباچه­ای بر دانش حقوق. تهران: نشر ثالث.
ساکت، محمدحسین (1370). نگرشی تاریخی به فلسفه حقوق. تهران: جهان معاصر.
سلزنیک، فیلیپ (مرداد و شهریور 1378). جامعه­شناسی حقوق (2) (ترجمه مسعود حبیبی مظاهری). مجله کانون، سال چهل و سوم، شماره 14، صص. 147-166.
شهابی، مهدی (پاییز 1394). کثرت‏گرایی حقوقی؛ تأملی در چیستی مبنای التزام‏آوری قاعده حقوقی و متغیرهای تحول نظام حقوقی. فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، سال هفدهم، شماره 48، صص. 137-167.
شهابی، مهدی (بهار 1390). فرایند اجتماعی شدن حقوق و تأثیر آن بر نظام حقوقی. فصلنامه حقوق، دوره 41، شماره اول، صص. 259-277.
صانعی، پرویز. (1381). حقوق و اجتماع؛ رابطه حقوق با عوامل اجتماعی و روانی. تهران: طرح نو.
ضرغام‏افشار، محمدتقی و شیخی، سینا و قیدرلو، کمیل (دی 1402). آسیب‏شناسی سیاست‏گذاری در ایران؛ با تأکید بر امر اجتماعی. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 12 (4)، شماره پیاپی 49، صص. 1221-1250.
طباطبایی، سیدجواد (1392). مبانی نظریه مشروطه­خواهی. تهران: مینوی خرد.
غنی‏زاده، پیام و مرتضویان، سیدعلی (تیر 1398). چالش حاکمیت قانون در عصر پدرسالاری جدید در ایران (1299-1357) و راهبرد اراده عمومی برای حکومت قانونمند. فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 8 (1)، شماره پیاپی 30، صص. 235-264.
کاتوزیان، ناصر (1393). مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر (تابستان و پاییز 1379). نقد قانون­گرایی افراطی. مجله نقد و نظر، شماره 23و24، صص. 490-506.
کاتوزیان، ناصر (1377). فلسفه حقوق؛ جلد 1، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاویانی، کورش (1394). حقوق و لوازم بومی‌سازی آن. در احمد گل‌محمدی (گردآورنده)، مجموعه مقالات بومی‌سازی علوم انسانی در ایران (صص. 259-269). تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
کرایب، یان. (1382). نظریه اجتماعی کلاسیک (ترجمه شهناز مسمی‏پرست). تهران: آگه.
کسروی، احمد (1324). قانون دادگری. تهران: مولف.
کلسن، هانس. (1394). نظریه محض حقوق و دولت (ترجمه محمدحسین تمدن جهرمی). تهران و قم: سمت، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
گل‏محمدی، احمد (1392). چیستی، تحول، و چشم‏انداز دولت. تهران: نشر نی.
گورویچ، ژرژ (1352). درآمدی به جامعه­شناسی حقوقی (ترجمه حسن حبیبی). تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی.
لوی برول، هانری (1388). جامعه­شناسی حقوق (ترجمه ابوالفضل قاضی شریعت­پناهی)، چاپ یازدهم. تهران: میزان.
مارکس، کارل (1396). مقدمه کوششی در نقد اقتصاد سیاسی. در باتامور و روبل (گزینش و پیش‏گفتار) و پرویز بابایی (مترجم)، گزیده نوشته‏های مارکس در جامعه‏شناسی و فلسفه اجتماعی. تهران: انتشارات نگاه.
مارمور، آندره (1392). فلسفه حقوق (ترجمه سعید عابدی و مجید نیکویی). تهران: نگاه معاصر.
ناطقی، فرجاد و توفیق، ابراهیم (پاییز 1396). تبارشناسی جنبش ملی شدن صنعت نفت در ایران: تاملی در مناسبات دولت، جامعه و نظام سرمایه‏داری سال‏های 1320-1332. فصلنامه دولت‏پژوهی، دوره 3، شماره 11، صص. 161-199.
نجفی‌خواه، محسن (1383). تفاوت فقه و حقوق از نظر مبانی، منابع و روش. رساله دکتری، دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
ویژه، محمدرضا (بهار و تابستان 1392). تحلیلی بر روابط دولت و نظم حقوقی. مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دوره پنجم، شماره اول، صص. 147-173.
وینسنت، اندرو (1376). نظریه‏های دولت (ترجمه حسین بشیریه). تهران: نشر نی.
هابرماس، یورگن (1394). نظریه کنش ارتباطی (ترجمه کمال پولادی)، ویرایش دوم. تهران: نشر مرکز.
هارت، هربرت (1390). مفهوم قانون (ترجمه محمد راسخ)، تهران: نشر نی.
هایک، فریدریش (1380). قانون، قانون‏گذاری و آزادی؛ جلد اول (ترجمه مهشید معیری و موسی غنی‏نژاد). تهران: طرح نو.
یوناس، فریدریش (1389). تاریخ جامعه‏شناسی؛ جلد دوم (ترجمه عبدالرضا نواح). اهواز: رسش.
 
 
 
Durkheim, Émile (1893). De la Division du Travail Social. Paris: Félix Alcan.
Durkheim, Emile (2013). The Division of Labour in Society (2nd Ed. Edited by Steven Lukes and Translation by W. D. Halls). UK: Palgrave Macmillan.
Schmitt, Carl (2004). On the Three Types of Juristic Thought (translated by Joseph W. Bendersky). USA: Praeger Publishers.

  • تاریخ دریافت 27 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 17 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اردیبهشت 1403