راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

تحلیل‌گفتمان فیلم‌های سینمایی در رابطه با دولت در سینمای ایران در سال‌های 1369-1358 ه.ش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی رشته جامعه شناسی، گرایش جامعه شناسی سیاسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحدعلوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران. ایران.
2 استاد تمام گروه ارتباطات و تبلیغ، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران
3 استاد تمام گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران ، ایران
چکیده
شناخت مفهوم «دولت» به‌عنوان مهم‌ترین رکن نظام سیاسی، یکی از راهبردی‌ترین مسائل در پژوهش‌های سیاسی-اجتماعی به‌شمار می‌آید. رسانه‌های ارتباط جمعی منبع مهمی برای صورت‌بندی افکار عمومی در نسبت با نهاد دولت قلمداد می‌گردد. در این میان، «سینما» تأثیرگذارترین رسانه‌ای است که از یک‌سو توان جذب افکار و برانگیختن تصورات و اذهان مردم را دارد و از سوی دیگر شرایط اجتماعی حاکم و نقش دولت در هر دوره تاریخی را بازنمایی می‌کند. در همین راستا، پس از انقلاب اسلامی ایران، سینما به‌مثابه یک ابزار استراتژیک و محور سیاستگذاری‌های فرهنگی-رسانه‌ای، مورد توجه دولت‌ها قرارگرفته‌است. براین‌اساس، هدف پژوهش حاضر، نیل به تفسیر و تبیین گفتمانی از پدیده دولت در هنر-رسانه‌ی سینما است. سوال اصلی تحقیق آن است که با توجه به نقش مهم دولت در زندگی اجتماعی، این نهاد چگونه و در قالب چه گفتمان‌هایی در فیلم‌های سینمایی بازنمایی شده‌است؟ با به‌کارگیری روش «تحلیل‌گفتمان پدام» و نظریات گفتمان و بازنمایی، 16 فیلم مهم سیاسی-اجتماعی تولید‌شده در فاصله سال‌های 1358 تا 1369 مورد تحلیل قرار گرفته‌است. نتیجه حاصل از تحلیل‌گفتمان فیلم‌های مورد مطالعه نشان می‌دهد تقریباً تمامی فیلم‌های سیاسی سینمایی تولید‌شده در این سال‌ها به بازنمایی دولت اقتدارگرای پهلوی و نمایش ظلم‌وستم آن بر جامعه ایران پرداخته‌است و سینمای سیاسی ایران در دهه 60 تا پایان‌ جنگ تحمیلی، متأثر از فضای انقلابی آن زمان، با انتقاد از نظام سیاسی پیشین، دولت‌ را در قالب گفتمان "دولت اقتدارگرا" بازنمایی کرده‌است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Discourse Analysis of movies related to State in Iranian cinema in the years 1358-1369 A.H

نویسندگان English

Alireza Telvari 1
Hassan Bashir 2
Ibrahim Mottaqi 3
1 PhD student in the field of sociology, majoring in political sociology, Faculty of Literature, Humanities and Social Sciences, Research Sciences Unit, Islamic Azad University, Tehran. Iran.
2 Full Professor, Department of Communication and Propaganda, Faculty of Islamic Studies, Culture and Communication, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
3 Full Professor, Department of International Relations, Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Understanding the concept of "State" as the most important pillar of the political system is one of the most strategic issues in socio-political research. Mass communication media is considered an important source for shaping public opinion in relation to the government institution. "Cinema" is the most influential media has the ability to attract people's thoughts and on the one hand, and on the other hand it represents the prevailing social conditions and the role of state in every period. In this regard, after the Islamic Revolution of Iran, cinema has received the attention of governments as a strategic tool and the center of cultural-media policies. Therefore, the aim of the research is to interpret and explain the discourse of the phenomenon of state in the art-media of cinema. The main question is to explain how and in which discourses the state is represented in movies considering the important role of this institution in social life? By applying the "Practical Discourse Analysis" method, Discourse and Representation theories, 16 important socio-political films produced between 1358-1369 have been analyzed. The result of the discourse analysis of the studied films shows that almost all the political films produced in these years have represented the authoritarian Pahlavi government and its oppression on the Iranian society. And the Iranian political cinema in the 60s until the end of the imposed war, influenced by the revolutionary atmosphere of that time, by criticizing the previous political system, has represented the government in the form of "Authoritarian government" discourse.

کلیدواژه‌ها English

Agenda-setting
Practical Discourse Analysis Method
Political sociology
Representation
State
فهرست منابع
آقاگل‌‌زاده، فردوس (1390). تحلیل گفتمان انتقادی: تکوین تحلیل گفتمان در زبان‌شناسی. تهران: علمی و فرهنگی.
آقاگل‌زاده، فردوس و خیرآبادی، رضا (1393). زبان‌شناسی خبر. تهران: علمی.
استوری، جان (1386). مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه. ترجمه حسین پاینده، تهران: نشر آگه.
بارکر، کریس (1387). مطالعات فرهنگی: نظریه و عملکرد. تهران: پژوهشکده مطالعات اجتماعی و فرهنگی.
بشیر، حسن (1391). رسانه‌های بیگانه: قرائتی با تحلیل گفتمان (ج1). تهران: انتشارات سیمای شرق.
بشیر، حسن (1392). رسانه‌های بیگانه: قرائتی با تحلیل گفتمان (ج2). تهران: انتشارات سیمای شرق.
بشیر، حسن (1399). روش عملیاتی تحلیل گفتمان. تهران: سروش.
بشیر، حسن و حاتمی، حمیدرضا (1388). مطالعه مقایسه‌ای رویکردهای انتخاباتی تحلیل گفتمان سرمقاله‌های جمهوری اسلامی و کیهان درباره دومین مرحله انتخابات مجلس هشتم (از 25 اسفند 1386 تا اردیبهشت 1387). فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، 16(57)، 93-114.
بشیریه، حسین (1389). ‌جامعه‌شناسی سیاسی (نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی). تهران: نشر نی.
تاجیک، محمدرضا (1383). گفتمان، پادگفتمان و سیاست. تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
تنهایی، حسین (1390). درآمدی بر مکاتب و نظریه‌های جامعه‌شناسی. تهران: بهمن برنا.
جمشیدی، ابراهیم (1394). بازنمایی انتخابات در سینمای ایران ( 1359 -1394). دوفصلنامه مطالعات انتخابات، 4(10و11)، 87-118.
خاشعی، وحید و میرحاجی، سید مهدی (1394). بازنمایی مدیران دولتی در فیلم‌های سینمایی پس از انقلاب اسلامی ایران. مطالعات فرهنگ ت ارتباطات، 16(32)، 165-196.
دادرس، علی (1384). تاریخچه سینمای کودک و نوجوان ایران. فصلنامه سینمایی فارابی، (56)، 15-46.
دهقان، علیرضا (1378). بررسی تأثیر رسانه‌ها بر افکار عمومی، کاربرد یک الگوی جامعه‌شناختی. نشریه مطالعات جامعه‌شناختی، (13)، 3-26.
دیرینگ، جیمز و اورت، راجرز (1385). مبانی برجسته‌سازی رسانه‌ها. ترجمه علی اصغرکیا و مهدی رشکیانی، تهران: سازمان معین ادارات.
راش، مایکل (1381). جامعه و سیاست، مقدمه‌ای بر ‌جامعه‌شناسی سیاسی. ترجمه منوچهر صبوری، تهران: سمت.
راودراد، اعظم (1399). جامعه‌شناسی سینما و سینمای ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
راودراد، اعظم و تمنایی، امیرحسین (1392). تحلیل رابطه سیاست‌های فرهنگی سینمایی ایران با فیلم‌های معرفی‌شده به‌عنوان نمایندگان سینمای ایران به آکادمی اسکار. نشریه تحقیقات فرهنگی ایران، (21)، 81-104.
ربیعی، علی و احمدزاده نامور، فرناز (1387). نظریه بازنمایی رسانه‌ای و تحلیل افکار عمومی متقابل آمریکایی‌ها و ایرانی‌ها. نشریه دانش سیاسی، (8)، 37-62.
روکر، پل. (1388). رژیم‌های غیردموکراتیک؛ نظریه‌های سیاست و حکومت. ترجمه علیرضا سمیعی اصفهانی، تهران: کویر.
رید، بلیک و هارولدسن، ادوین (1387). طبقه‌بندی مفاهیم در ارتباطات. ترجمه مسعود اوحدی، تهران: سروش.
طالبی‌نژاد، احمد (1377). در حضور سینما: تاریخ تحلیلی سینمای پس از انقلاب. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
فرکلاف، نورمن (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمه گروه مترجمان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌‌ها.
گیویان، عبدالله و سروری زرگر، محمد (1388). بازنمایی ایران در سینمای ‌هالیوود. تحقیقات فرهنگی ایران، 2(4)، 147-178.
مستغاثی، سعید (1380). تحول ژانر در سینمای پس از انقلاب. فصلنامه فارابی، (42 و 43)، 49-90.
مک دانل، دایان (1380). مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمان. ترجمه حسینعلی نوذری، تهران: فرهنگ گفتمان.
منتظرقائم، مهدی و یادگاری، محمدحسن (1394). مطالعه بازنمایی حجاب، پوشش و آرایش هنرپیشگان زن در پوستر‌های فیلم‌های سینمای ایران و مطابقت آن با سیاست‌گذاری فرهنگی سه دولت (سازندگی، اصلاحات و اصولگرا) به روش رهیافت گفتمانی استورات ‌هال. دین و ارتباطات. 22(2)، 157-193.
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1387). رسانه‌ها و بازنمایی. تهران: دفتر مطالعات و توسعه‌ی رسانه‌ها.
میرحاجی، سیدمهدی (1395). بررسی نشانه‌شناسانه ارتباط میان بازنمایی مدیران دولتی در سینما و گفتمان مدیریتی حاکم بر کشور در دوره ساخت فیلم. فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت سازمان‌‌های دولتی، 5(1)، 49-66.
 
Calvert, Ben & Levis, Neil (2002). Television Studies: the key concepts. Routledge.
Chandler, D. (2003). Media Representation. Elsevier.
Foucault, M. (1978). Politics and the Study of Discourse. Ideology and Consciousness, (3), 157-193.
Johannes, Pause (2019). Capturing Backstage. Representations of Democracy in Hollywood Cinema. Frames Cinema Journal, (15).
Park, J. (2003). Contrasts in the Coverage of Korea and Japan by US Television networks A Frame Analysis: A Frame Analysis. The International Gazette, 65(2), 145-164.
Webb, Jen. (2009). Understanding Representation. London: Sage Publication.

  • تاریخ دریافت 29 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 03 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 05 شهریور 1403