راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبردهای گسترش و تعمیق پیاده‌روی اربعین با تأکید بر مقالات علمی ده سال اخیر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانش اجتماعی مسلمین، گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
مراسم اربعین یکی از بزرگترین اجتماعات دینی معاصر است که دربرگیری بسیار زیادی در بین جامعه ایرانی داشته است. هدف این مقاله شناخت ابعاد مختلف این پدیده در پژوهش‌های انجام‌شده با هدف کمک به بهبود و توسعه کیفی و کمی آن است. این مقاله به بررسی پیاده‌روی اربعین و راهبردهای فرهنگی و اجتماعی آن از دیدگاه علوم اجتماعی می‌پردازد. پژوهش حاضر با استفاده از روش مرور نظام‌مند و تحلیل مقالات علمی منتشرشده در بازه زمانی 1403-1393، به بررسی ابعاد مختلف اربعین و تأثیرات آن بر کنش‌های اجتماعی، فرهنگی و هویتی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش که با روش مرور 32 مقاله منتشرشده در مجلات علمی وپژوهشی در حوزه علوم اجتماعی به دست آمده است، نشان می‌دهد که اغلب مطالعات بر رویکردهای کیفی و تفسیری متمرکز بوده و تأکید ویژه‌ای بر جهان خاص اجتماعی اربعین و تعلیق موقت عقلانیت ابزاری و قشربندی‌های اجتماعی در این مراسم داشته‌اند. همچنین، مقالات مختلف بر لزوم توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل، تقویت همکاری‌های بین‌المللی و حفظ اصالت فرهنگی و مردمی اربعین تأکید دارند. پژوهشگران به اهمیت حفظ اصالت فرهنگی و مردمی مراسم اربعین تأکید داشته و هشدار داده‌اند که دخالت‌های دولتی و برپایی موکب‌های حاکمیتی می‌تواند به اصالت این مراسم آسیب بزند. حفظ اصالت پدیده اربعین، بهبود زیرساخت‌ها و مدیریت مناسب، و آگاهی‌بخشی به زائران از جمله اقدامات ضروری برای ارتقای کیفیت مراسم اربعین و بهره‌برداری بهتر از این رویداد عظیم دینی و اجتماعی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Strategies for expanding and deepening the Arbaeen walk with an emphasis on scientific articles from the last ten years

نویسندگان English

Seyed Pouya Rasoulinejad 1
Akbar Shahbazi 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Social Sciences, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran (Corresponding author).
2 Master's student in Muslim Social Science, Department of Islamic Social Sciences, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

The Arbaeen ceremony is one of the largest contemporary religious gatherings that has had a very large involvement in Iranian society. The aim of this article is to identify the different dimensions of this phenomenon in the research conducted with the aim of helping to improve and develop its quality and quantity. The present study, using the method of systematic review and analysis of scientific articles published in the period 1403-1393, examines the different dimensions of Arbaeen and its effects on social, cultural and identity actions. The findings of the research, which were obtained by reviewing 32 articles published in scientific and research journals in the field of social sciences, show that most studies have focused on qualitative and interpretive approaches and have placed special emphasis on the specific social world of Arbaeen and the temporary suspension of instrumental rationality and social stratifications in this ceremony. Also, various articles emphasize the need to develop transportation infrastructure, strengthen international cooperation, and preserve the cultural and popular authenticity of Arbaeen. Researchers have emphasized the importance of preserving the cultural and popular authenticity of the Arba'in ceremony and have warned that government interference and the holding of official processions can damage the authenticity of the ceremony. Preserving the authenticity of the Arba'in phenomenon, improving infrastructure and proper management, and raising awareness among pilgrims are among the necessary measures to improve the quality of the Arba'in ceremony and make better use of this huge religious and social event.

کلیدواژه‌ها English

Arbaeen walk
cultural and social strategies
Shiite rituals
sociology of Arbaeen
فهرست منابع
احمدی، علی (1397). دلالت­های راهبردی ارتباطات میان­فرهنگی برای همگرایی اسلامی با تأکید بر راهپیمایی اربعین. نامه فرهنگ و ارتباطات، سال سوم، (۵)، 38-17.
بنی اسد، رضا (1399). قوم­نگاری فرهنگ پیاده­روی اربعین حسینی (علیه‌السلام): تحلیل­ها و راهبردهای تصمیم­گیری در نهادهای انقلاب اسلامی. دین و ارتباطات، سال بیست و هفتم، (۵۷)، 57-95.
بیات، قدسی و قاسمی، مرضیه (1399). ارتباطات آئینی در فضای مجازی: بازنمایی پیاده­روی اربعین حسینی در وب­سایت بی­بی­سی فارسی. تحقیقات فرهنگی ایران، سال سیزدهم، (50)، 37-65.
پارسانیا، حمید (1392). جهان­های اجتماعی. قم: کتاب فردا.
پویافر، محمدرضا (1399). خیر ایرانی ـ خیر عراقی؛ مقایسه الگوی فعالیت­های خیر دینی ایرانیان و عراقیان در آیین پیاده­روی اربعین. راهبرد فرهنگ، سال سیزدهم، (۵۲)، 7-41.
پویافر، محمدرضا (1399). خیر دینی به‌مثابه تجربه دینی؛ بازتعریف گونه­های تجربه دینی با مطالعه در آئین پیاده­روی اربعین. تحقیقات فرهنگی ایران، سال سیزدهم، (۵۰)، 87-115.
پویافر، محمدرضا؛ داوری مقدم، سعیده و محمدزاده، زینب (1399). مشهد تا کربلا؛ مطالعه کیفی دو آیین پیاده­روی زیارتی آخر صفر (مشهد) و اربعین (کربلا). نامه فرهنگ و ارتباطات، سال پنجم، (۹)، 105-140.
تاج‌بخش، غلامرضا (1399). پیاده­روی اربعین و معنایابی کنش زیارت زائران جوان. تحقیقات فرهنگی ایران، سال سیزدهم، (۵۰)، 145-168.
تاج‌بخش، غلامرضا؛ حسینی، محمدرضا و موسوی، انتصار (1398). مطالعه کیفی الگوی ابراز هویت ایرانیان و عراقی­ها در آیین پیاده­روی اربعین. نظریه­های اجتماعی متفکران مسلمان، 9(۲)، 9-36.
ذکایی، محمدسعید و اسلامی، روح­الله (1399). بازنمایی رسانه­ای مناسک زیارت اربعین در ایران؛ سال­های 1392 تا 1396. تحقیقات فرهنگی ایران، سال سیزدهم، (۵۰)، 1-36.
رحمانی، جبار (1401). پیاده­روی زیارت اربعین: از اتوپیا و ایدئولوژی تا هتروتوپیا. مطالعات اجتماعی ایران، سال شانزدهم، (4)، 55-76.
رضوی­زاده، ندا (1396). ادراک و تجربه زیسته زائران پیاده ایرانی در عراق (مورد مطالعه: پیاده‌روی اربعین آذر ۱۳۹۳ ـ عراق). مطالعات و تحقیقات اجتماعی ایران، 6(4)، 595-631.
رمضانی تمیجانی، صدیقه (1399). بررسی ابعاد و اجزای ذهنی مشارکت جمعی در پیاده­روی اربعین. دین و ارتباطات، سال بیست و هفتم، (۵۷)، 357-384.
رمضانی تمیجانی، صدیقه (1399). گونه­ها و ساحت­های مشارکت جمعی در پیاده‌روی اربعین. تحقیقات فرهنگی ایران، سال سیزدهم، (۵۰)، 117-143.
رمضانی، محمدجواد (1397). راهبردهای بومی­سازی امنیت در مراسم اربعین مبتنی بر تجربیات بسیج مردمی. نامه فرهنگ و ارتباطات، سال سوم، (۵)، 69-92.
سعیدی رضوانی، محمود و غلامی، فاطمه (1401). ارزیابی برنامه تربیتی پدیده اربعین بر پایه تجارب زیسته زائران. دین و ارتباطات، سال بیست و نهم، (۶۲)، 190-153.
شراهی، اسماعیل و ذوالفقارزاده کرمانی، محمدمهدی (1398). واکاوی ادراک زائران از رفتار خادمان در اربعین: روایتی مردم­شناختی از پدیده عظیم پیاده­روی اربعین. دین و ارتباطات، سال بیست و ششم، (۵۵)، 115-148.
شهرابی فراهانی، مهدیه (1400). ادراک معنوی انسان از ابررویداد مذهبی اربعین حسینی. اسلام و علوم اجتماعی، سال سیزدهم، (۲۵)، 33-53.
طاهری مینا، فوزیه و لطیفی، میثم (1402). تعیین شخصیت آیین راهپیمایی اربعین بر اساس کهن الگوهای یونگ. دین و ارتباطات، سال سی­ام، (۶۳)، 181-204.
طباطبایی، سیدمحمد؛ رسولی، محمدرضا؛ عقیلی، سیدوحید و مجیدی قهرودی، نسیم (1402). ابعاد ارتباطی مناسک در جهان معاصر: فراگرد ارتباطی در راهپیمایی اربعین. مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات، سال بیست و چهارم، (۶۱)، 7-32.
عبداللهیان، حمید و طباطبایی، محمد (1400). مطالعه روابط قدرت و مقاومت در جهان معاصر: مطالعه مردم­نگارانه تجربه راهپیمایی اربعین 1394. پژوهش­های انسان­شناسی ایران، 11(۲۲)، 33-67.
غیاثی، هادی؛ برزویی، محمدرضا و نصیری، امید (1400). واکاوی اثرهای مناسک دینی در زیست خانوادگی؛ مورد مطالعه آیین پیاده­روی زیارت اربعین حسینی. مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات، سال بیست و دوم، (۵۶)، 219-240.
فروغی، یاسر (1399). مطالعه کیفی انگیزه­های زائران ایرانی شرکت­کننده در آئین پیاده­روی زیارت اربعین. دین و ارتباطات، سال بیست و هفتم، (۵۷)، 419-450.
قنبری برزیان، علی (1403). تأثیر مناسک پیاده­روی اربعین بر قدرتمندی هویت در جامعه عرب­زبان خوزستان (نظریه­ای داده­بنیان). راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال سیزدهم، (۵۲)، 675-706.
کرمی قهی، محمدتقی (1399). فهم تجربه پیاده­روی زنان ایرانی در اربعین. علوم اجتماعی، (۹۱)، 1-38.
کرمی، محمدتقی و بذرافشان، محمدمهدی (1393). فهم عراق از دریچه تجربه زیسته زائران عراقی اربعین. اسلام و علوم اجتماعی، 6(۱۲)، 5-25.
کنعانی، فاطمه؛ حسن­زاده، علیرضا؛ الهی، شعبان و طباطبائیان، سیدحبیب­الله (1397). بررسی کاربرد روش­های آینده­نگری؛ مرور سیستماتیک. راهبرد، سال بیست و هفتم، (87)، 5-33.
گیویان، عبدالله و امین، محسن (1396). محبت و هویت در آیینه نمایش جهانی اربعین؛ مطالعه ماهیت، کارکردها و ساختار پیاده­روی اربعین از منظر ارتباطات آیینی. دین و ارتباطات، سال بیست و چهارم؛ (52)، 167-194.
محسن­زاده، محمدجواد؛ درزبان رستمی، حسن؛ صفایی، داود و نجاتی حسینی، سیدمحمود (1400). نقش شبکه­های اجتماعی در باورپذیری مذهبی جوانان تهران؛ مطالعه موردی: مراسم اربعین. دین و ارتباطات، 28(۶۰)، 629-652.
مریجی، شمس­الله (1401). تبیین جامعه­شناختی زیارت اربعین و کارکردهای اجتماعی آن. اسلام و مطالعات اجتماعی، سال دهم، (۳۸)، 7-32.
موحد، مجید؛ نیک­نجات، زینب؛ معاون، زهرا و هاشم­پور صادقیان، مریم (1399). بازنمایی پیاده­روی اربعین در فضای مجازی: تحلیل نشانه­شناسی اجتماعی عکس­های پیاده­روی اربعین در اینستاگرام. دین و ارتباطات، سال بیست و هفتم، (58)، 445-411.
موسوی، سیدمحمد و بیات، رضا (1397). کاوشی در آیین پیاده­روی اربعین حسینی و اثرگذاری کارکردهای اجتماعی و سیاسی آن. نامه فرهنگ و ارتباطات، سال سوم، (۵)، 93-116.
ویسی، ارسلان؛ شاکری­نژاد، محسن و البرزی، هادی (1403). پیاده­روی اربعین به‌مثابه یک رسانه برای جامعه تشیع. دین و ارتباطات، سال سی و یکم، (۶۵)، 38-1.
هاشمی مقدم، امیر (1402). انسان­شناسی زیارت: مطالعه­ای در آسیب­شناسی مراسم اربعین. پژوهش­های انسان­شناسی ایران، 13(۲۵)، 215-233.
 
Blaikie, N. (2011). Designing Social Research: The Logic of Anticipation. pp. 101-102.

  • تاریخ دریافت 25 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 03 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 06 اردیبهشت 1404