راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

مطالعۀ تطبیقی انگارۀ الهیات تمدنی در رویکرد و اسناد راهبردی کلان در ایران معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.
چکیده
تغییر نظم و بنیان دینی جامعه ایران در پی انقلاب اسلامی به­تدریج سبب شکل­گیری الهیات تمدنی برای نیل به تمدن نوین اسلامی شد. پیش از انقلاب، الهیات تمدنی که مدون و صورت­بندی­شده نبود، به­صورت ملی­گرایی افراطی، باستان­گرایی، وارداتی، سکولار و غرب‌محور فهم می­شد. این مقاله مترصد واکاوی انگاره الهیات تمدنی است که در رویکرد و اسناد برنامه­های راهبردی پیش و پس از انقلاب اسلامی خود را نشان می­دهد. بر‌این‌اساس، رویکرد نظری مقاله مستخرج از مبانی بومی و اسلامی است. نویسنده با استفاده از روش پژوهش اسنادی و سندپژوهی و با استفاده از روش نمونه­گیری تمام­شماری و سپس هدفمند، به تحلیل 37 سند راهبردی پرداخته است و گزاره­های معطوف به الهیات تمدنی در آنها را تحلیل کرده است. درمجموع، یافته­ها حول دو محور ارائه شده­اند: 1- بررسی تجربی در لایه توصیفی شامل تحلیل گزاره­های اسناد برنامه­های راهبردی (چرخش از الهیات انفعالی سکولار به الهیات متعالیِ سازنده)؛ 2- بررسی نظری ـ معرفتی در لایه تحلیلی. در پایان، نتیجه­گیری بر اساس ظرفیت رویکرد تمدن­باورانه پس از انقلاب اسلامی (بررسی ادوار دولت­ها) انجام شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Idea of Civilizational Theology in the Approach and Macro-Strategic Documents in Contemporary Iran

نویسنده English

Iman Erfanmanesh
Assistant Professor, The Faculty of Culture & Communications, Imam Sadiq University, Ph.D. of Cultural Sociology, Tehran, Iran.
چکیده English

The change in the religious order and foundation of Iranian society following the Islamic Revolution gradually led to the formation of civilizational theology to achieve a new Islamic civilization. Before the revolution, civilizational theology, which was not codified and formulated, was understood as extreme nationalism, archaic, imported, secular, and Western-oriented. This article aims to analyze the idea of civilizational theology that shows itself in the approach and documents of strategic plans before and after the Islamic Revolution. Accordingly, the theoretical approach of the article is derived from endemic and Islamic foundations. Using the method of documentary research and document study and using the method of total and then purposeful sampling, the author has analyzed 37 strategic documents and analyzed the propositions focused on civilizational theology in them. In total, the findings are presented around two axes: 1- Review of experiences in the descriptive layer including the analysis of the propositions of strategic plan documents (the shift from passive secular theology to constructive transcendental theology); 2- Theoretical-epistemological study in the analytical layer. Finally, conclusions have been drawn based on the capacity of the civilizational approach after the Islamic Revolution (study of the periods of governments).

کلیدواژه‌ها English

Civilizational Theology
Documents
Strategy
Iran
Development
Islamic Revolution
Civilization
فهرست منابع
آبراهامیان، یرواند (1403). تاریخ ایران مدرن. ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی.
بابایی، حبیب­اله (1393). کاوش­های نظری در الهیات و تمدن، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
برگر، پیتر (1402). سایبان مقدس: عناصر نظریه جامعه­شناختی دین. ترجمه ابوالفضل مرشدی، تهران: ثالث.
پارسانیا، حمید (1391). انواع و ادوار روشنفکری: با نگاه به روشنفکری حوزوی. قم: کتاب فردا.
تقی­­زاده، محمود (1387). الهیات اجتماعی شیعه. شیعه­شناسی، 6(22)، 7-36.
خاکی، محمدرضا (1400). درآمدی بر الهیات تمدنی: با رویکرد مقایسه­ای به فلسفه دین معاصر. قم: تمدن نوین اسلامی.
خسروپناه، عبدالحسین (1401). جریان­شناسی فکری ایران معاصر. قم: معارف.
دیویس، چارلز (1387). دین و ساختن جامعه: جستارهایی در الهیات اجتماعی. ترجمه حسن محدثی و حسین باب­الحوائجی، تهران: یادآوران.
رجایی، فرهنگ (1402). مشکله هویت ایرانیان امروز: ایفای نقش در عصر یک تمدن و چند فرهنگ. تهران: نی.
زرشناس، شهریار (1397). نگاهی کوتاه به تاریخچه روشنفکری در ایران. جلد 1و2، تهران: معارف.
شجاعی­زند، علیرضا (1380). دین، جامعه و عرفی‌شدن. تهران: مرکز.
طباطبایی، محمدحسین و مطهری، مرتضی (1382). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا.
عرفان­منش، ایمان (1396). پیدایش جامعه مدرن و تجدید بنای حقوق بشر: واکاوی منشأ جهان­بینی و تبارشناسی گفتمان حقوق بشر. معرفت سیاسی، 9(1)، 107-124.
علی­خانی، اسماعیل (1397). الهیات اجتماعی مسیحیت. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
گروه مهندسی خرد (1401). داستان توسعه در ایران: دفتر نخست؛ از صدارت امیرکبیر تا پیروزی انقلاب اسلامی. تهران: لوح فکر.
گیدنز، آنتونی (1401). پیامدهای مدرنیت. ترجمه محسن ثلاثی، تهران: مرکز.
لگنهاوسن، محمد (1401). جستارهایی در الهیات اجتماعی. ترجمه منصور نصیری، تهران: هرمس.
لیدمن، سون ­اریک (1387). در سایه آینده: تاریخ اندیشه مدرنیته. ترجمه سعید مقدم، تهران: اختران.
لی­لا، مارک (1402). خدای مرده­زاد: دین، سیاست و غرب مدرن. ترجمه مازیار ابراهیمی، تهران: هرمس.
مارتین، دیوید و دیگران (1398). جامعه­شناسی و الهیات: پیوند و تعارض. ترجمه علی مرشدی­زاده، تهران: ترجمان علوم انسانی.
ماژرزاک، آن (1398). پژوهش و سیاست­گذاری. ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نی.
وحدت، فرزین (1402). رویارویی فکری ایران با مدرنیت. ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران: ققنوس.
ویور، مری جو (1381). درآمدی به مسیحیت. ترجمه حسن قنبری، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
همتی، همایون (1393). بررسی ساختار و کارکرد دانش الهیات. معرفت ادیان، 2(2)، 42-27.
همرسلی، مارتین (1400). مفهوم فرهنگ: تاریخچه و ارزیابی. ترجمه حجت­اله خدری و ولی­اله نصیری، تهران: نقد فرهنگ.
هوردرن، ویلیام (1368). راهنمای الهیات پروتستان. ترجمه طاطه­وس میکائلیان، تهران: علمی و فرهنگی.
 
Bauman, Z. (1992). Intimations of Postmodernity, London: Routledge.
Bierstedt, R. (1966). Indices of Civilization. American Journal of Sociology, 71(5), 483-490.
Elias, N. (1978). The Civilizing Process: The Development of Manners. NY: Urizen Books.
Habermas, J. (1987). The Philosophical Discourse of Modernity. Oxford: Polity.
MacIver R.M & Page, C.H (1949). Society: A Systematic Analysis. NY: Holt, Rinehart & Winston.
Mazlish, B. (2005). Civilization and Its Contents. US: Stanford University.
Nasr, S.H. (1979). Reflections on Islam and Modern Thought. Islamika, (2), 119-131.
Northbourne, L. (1963). Religion in the Modern World. London: J.M Dent & Sons.
Pallis, M. (2008). The Way and Mountain, CA: World Wisdom.
Schuon, F. (2005). Light on the Ancient World: A New Tradition with Selected Letters. CA: World Wisdom.
Spengler, O. (1926). The Decline of West. NY: Alfred A. Knopf.
Taylor, C. (2011). Dilemmas and Connections: Selected Essays. Cambridge: Havard University.
Tiryakian, E.A. (2001). The Civilization of Modernity and the Modernity of Civilization. International Sociology, 16(3), 277-292.
Touraine, A. (1995). Critique of Modernity. Cambridge: ‎Wiley-Blackwell.
Toynbee, A.J. (1947) A Study of History. NY & London: Oxford University.

  • تاریخ دریافت 28 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 08 اردیبهشت 1404