راهبردهای عرصه میراث جهانی مبتنی بر تحلیل سناریوهای تغییر کاربری زمین شهر یزد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای تخصصی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

2 دکترای تخصصی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

3 کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد، یزد، ایران

چکیده

ثبت بافت هر شهر در فهرست میراث جهانی، فرصتی بی‌بدیل پیش روی توسعه‌ی آن شهر فراهم می‌آورد؛ متناسب با این فرصت‌، چالش‌هایی نیز در حوزه‌ی کاربری زمین بروز می‌یابد که اگر به‌درستی پیرامون راهبردهای عرصه‌ی میراث جهانی اندیشیده نشود، می‌تواند منجر به بروز آثار سوء و تخریب میراث ارزشمند جهانی گردد. در این راستا پژوهش حاضر سعی دارد با تدوین و تحلیل سناریوهای‌ تغییر کاربری زمین، اقدام به راهبردنگاری عرصه‌ی ثبت جهانی شهر یزد کند. روش پژوهش تحلیلی مبتنی بر فن سناریو نگاری با استفاده از نرم‌افزار میک مک و سناریو ویزارد و در مرحله‌ی ارائه‌ی راهبردها استفاده از روش کیفی طوفان فکری می‌باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد؛ از بین 69 عاملی که در 8 حوزه‌ی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، زیست‌محیطی، فضایی/کالبدی، سیاسی، دسترسی و عملکردی شناسایی شد، 14 متغیر به‌عنوان مهم‌ترین پیشران‌های تغییر کاربری اراضی عرصه‌ی ثبت جهانی شهر یزد شناسایی‌شده که از این میان ظرفیت‌های موجود زمین، بیشترین تأثیرگذاری را داشته‌ و پس‌ازآن به ترتیب عامل حفاظت، ضوابط و مقررات، دسترسی به خدمات، جمعیت، نحوه‌ی پراکنش عملکردها، طرح‌های فرادست، اشتغال در بخش خدمات، وضعیت کمی و کیفی خدمات گردشگری، قیمت زمین، منابع آب، امنیت، دسترسی به شبکه‌ی معابر و مشارکت، بیش‌ترین تأثیرگذاری مستقیم را داشته‌اند. نتیجه تعیین عدم قطعیت پیشران‌ها و تجزیه و تحلیل آن‌ها، معرفی سه سناریو حفاظت، توسعه و افول است که متناسب با فضای هر کدام، راهبردهایی ارائه شده است؛ با این خردمایه که بستر مناسبی برای تصمیم‌گیری‌ها و راهبردهای پابرجای آتی فراهم آید.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Land Use Change Scenarios for Registration of Yazd in World Heritage List

نویسندگان [English]

  • Mostafa Javaheri 1
  • Mohsen Rafian 2
  • Shiva Motalebzade 3
1 Phd, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Assistant professor, Faculty of Art and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran
3 Master of Urban Planning, Faculty of Arts and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده [English]

Registration of a city in the list of the World Heritage provides an unparalleled opportunity for the development of that city. Parallel with this opportunity, there are also some challenges in the field of land use that, if not thought over properly, can lead to adverse effects and destruction of valuable world heritage. In this regard, the present study tries to futurize the land uses in Yazd through formulating and analyzing the  scenarios of land use change and pave the way for their world registration. The research method is analytical based on the scenario technique using the Mick Mac software and wizard scenario. The results show that among the 69 factors identified in eight fields of social, economic, cultural, environmental, spatial / physical, political, accessability, and functional areas, 14 variables can be considered as the most important driving factors of the land use change in the field of  world heritage registration  of Yazd. Among these factors, the existing capacities of land has the most impact on land use change and after that conservation, rules and regulations, access to services, population, distribution of functions, outreach plans, employment in the service sector, quantitative and qualitative status of tourism services, land value, water resources, security, access to the road network, and participation have had the greatest direct impact. The atmospheres which the impact of these drivers will have on  the future of land use in the world heritage area are classified into three scenarios of conservation, development, and decline.  The first scenario as the selected one, considering the principles of conservation and suggestions of the superordinate plan and observing the laws and regulations, will improve the other factors and bring a good future for the world heritage registration.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • driving factors of land use change
  • Foresight Land Use Change
  • Scenarios
  • world heritage registration
  • Yazd
 
اشرفی، مهناز(1388) ، پیرامون ثبت جهانی و ضروریات ثبت اثر، یزد: میراث فرهنگی، شماره 2 و 3، 62-12.
اصغری زمانی، اکبر؛ ملکی، سعید و موحد، علی(1389) ، پیش بینی تغییرات کاربری اراضی شهر زنجان با استفاده مدل CLUE_S. مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، شماره پانزدهم.
برهانی و همکاران(1397) ، تحلیل نیروهای پیشران تغییرات کاربری اراضی در کلانشهرها (مطالعه موردی: کلانشهر تهران)، پژوهش‌های جغرافیایی انسانی.
بهشتی، محمدباقر و زالی، نادر(1390) ، شناسایی عوامل کلیدی توسعه منطقه‌ای با رویکرد برنامه‌ریزی بر پایه سناریو: مطالعه موردی استان آذربایجان شرقی، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، (1) 15: 41-63.
پایگاه میراث جهانی یزد (1396)، مطالعات ثبت جهانی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری.
جاویدان، نرگس و همکاران(1397) ، بررسی تأثیر سناریوهای تغییر کاربری اراضی بر روی مؤلفه‌های بیلان آبی با استفاده از مدل Wetspa (مطالعه موردی: حوزه آبخیز زیارت استان گلستان)، پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، سال نهم، شماره هفدهم.
خادم‌زاده، محمدحسن (1385)، میراث جهانی ایران"، کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان (1972، یونسکو)، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، معاونت اجرایی پژوهشگاه، مدیریت حقوق و همکاری بین الملل.
عزیزی، محمدمهدی و دهقانی، مصطفی(1393)، سنجش عوامل تغییرات کاربری زمین در روند گسترش کلانشهرها (نمونه موردی: منطقه 22 شهر تهران)، نشریه معماری و شهرسازی آرمانشهر، شماره 13، 343-359.
علیزاده، عزیز؛ وحیدی مطلق، وحید و ناظمی، وحید (1395)،  سناریونگاری یا برنامه ریزی بر پایه سناریوها، ناشر: مؤسسه مطالعات بین المللی انرژی.
قدمی، مصطفی و شعبانی، مریم(1393) ، تحلیل سناریو تغییرات کاربری اراضی مقاصد گردشگری (نمونه موردی: بخش مرکزی نوشهر)، مطالعات پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال پنجم، شماره بیستم105-126.
Cheng, J., & Masser, I. (2003). Urban growth pattern modeling: A case study of Wuhan City, PR China. Landscape and Urban Planning, 62(4), 199–217. https://doi.org/10.1016/S0169-2046(02)00150-0
He, C., Okada, N., Zhang, Q., Shi, P., & Li, J. (2008). Modelling dynamic urban expansion processes incorporating a potential model with cellular automata. Landscape and Urban Planning, 86(1), 79–91. https://doi.org/ 10.1016/J.LANDURBPLAN.2007.12.010
Hersperger, A. M., & Bürgi, M. (2009). Going beyond landscape change description: Quantifying the importance of driving forces of landscape change in a Central Europe case study. Land Use Policy, 26(3), 640–648. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2008.08.015
Hu, Z., & Lo, C. P. (2007). Modeling urban growth in Atlanta using logistic regression. Computers, Environment and Urban Systems, 31(6), 667–688. https://doi.org/10.1016/j.compenvurbsys.2006.11.001
Irwin, E. G., & Geoghegan, J. (2001). Theory, data, methods: developing spatially explicit economic models of land use change. Agriculture, Ecosystems & Environment, 85(1–3), 7–24. https://doi.org/ 10.1016/ S0167- 8809(01)00200-6
Kivell, P. (1993). Land and the city : patterns and processes of urban change. 223.
Liu, J., Zhang, Z., Xu, X., Kuang, W., Zhou, W., Zhang, S., Li, R., Yan, C., Yu, D., Wu, S., & Jiang, N. (2010). Spatial patterns and driving forces of land use change in China during the early 21st century. Journal of Geographical Sciences 2010 20:4, 20(4), 483–494. https://doi.org/ 10.1007/ S11442-010-0483-4
Longley, P. A., & Mesev, V. (2000). On the measurement and generalisation of urban form. Environment and Planning A, 32(3), 473–488. https:// doi. org/10.1068/a3224
Ma, Y., & Xu, R. (2010). Remote sensing monitoring and driving force analysis of urban expansion in Guangzhou City, China. Habitat International, 34(2), 228–235. https://doi.org/10.1016/J.HABITATINT.2009.09.007
Manc, Gago-Silva, A., Barbosa, A., de Bono, A., Ivanov, E., Lehmann, A., & Fons, J.osu, E. (2015). Future land-use change scenarios for the Black Sea catchment. Environmental Science and Policy, 46, 26–36. https://doi.org/ 10.1016/j.envsci.2014.02.008
Patel, M., Kok, K., & Rothman, D. S. (2007). Participatory scenario construction in land use analysis: An insight into the experiences created by stakeholder involvement in the Northern Mediterranean. Land Use Policy, 24(3), 546–561. https://doi.org/10.1016/ J.LANDUSEPOL. 2006. 02.005
Petrov, L. O., Lavalle, C., & Kasanko, M. (2009). Urban land use scenarios for a tourist region in Europe: Applying the MOLAND model to Algarve, Portugal. Landscape and Urban Planning, 92(1), 10–23. https://doi.org/ 10.1016/J.LANDURBPLAN.2009.01.011
Portnov, B. A., & Pearlmutter, D. (1999). Sustainable urban growth in peripheral areas. Progress in Planning, 52(4), 239–308. https://doi.org/10.1016/ S0305-9006(99)00016-1
Rounsevell, A., Reginster, I., Araújo, M. B., Carter, T. R., Dendoncker, N., Ewert, F., House, J. I., Kankaanpää, S., Leemans, R., Metzger, M. J., Schmit, C., Smith, P., & Tuck, G. (2006). A coherent set of future land use change scenarios for Europe. https://doi.org/10.1016/ j.agee. 2005. 11.027
Site, Y. W. H. (2017). Global registration studies, Cultural Heritage Organization (In Persian).
Sohl, T. L., Sleeter, B. M., Sayler, K. L., Bouchard, M. A., Reker, R. R., Bennett, S. L., Sleeter, R. R., Kanengieter, R. L., & Zhu, Z. (2012). Spatially explicit land-use and land-cover scenarios for the Great Plains of the United States. Agriculture, Ecosystems & Environment, 153, 1–15. https://doi.org/10.1016/J.AGEE.2012.02.019
Thapa, R. B., & Murayama, Y. (2010). Drivers of urban growth in the Kathmandu valley, Nepal: Examining the efficacy of the analytic hierarchy process. Applied Geography, 30(1), 70–83. https://doi.org/ 10.1016/j.apgeog.2009.10.002
Verburg, P. H., Schot, P. P., Dijst, M. J., & Veldkamp, A. (2004). Land use change modelling: current practice and research priorities. GeoJournal, 61(4), 309–324. https://doi.org/10.1007/s10708-004-4946-y
Verburg, P., Veldkamp, A., & Rounsevell, M. (2006). Scenario-based studies of future land use in Europe. Agriculture, Ecosystems and Environment 114 (2006) 1, 114. https://doi.org/10.1016/j.agee.2005.11.023
Wu, Y., Zhang, X., & Shen, L. (2011). The impact of urbanization policy on land use change: A scenario analysis. Cities, 28(2), 147–159. https://doi.org/ 10.1016/ J.CITIES.2010.11.002