راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

آسیب شناسی فرهنگی جشنوارۀ فیلم فجر از منظر سینمای تمدنی: مطالعۀ موردی چهلمین دوره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تخصصی جامعه شناسی فرهنگی - عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق ع
چکیده
فیلم‌های سینمای ایران، به‌ویژه آثار ارائه شده در جشنوارۀ فیلم فجر، عمدتاً پیشرو «در مقام کشف و نمایش» مسائل و معضلات جامعه هستند و کم‌تر به‌منزلۀ هنر پیشرو «در مقام راهگشایی» عمل می‌کنند. در ایران، چندان به موضوع راهبردی سینمای تمدنی پرداخته نشده است؛ سینمایی که می‌تواند در سه بُعد انگیزۀ هنرمندان سینما، محتوای فیلم‌ها و نیز توجه به ظرفیت‌های مغفول نزد مخاطبان، افق و مسیر آیندۀ سینما را وسعت بخشد و تعمیق کند. این مقاله با استفاده از روش‌های دلالت‌پژوهی و تحلیل مضمون قیاسی به واکاوی مؤلفه‌های ضروری سینمای تمدنی و نیز انحراف از معیارها در فیلم‌های جشنوارۀ فجر(با نمونه‌گیری هدفمند از میان فیلم‌های چهلمین دوره) پرداخته است. به این منظور، از رویکرد نظری «حیات معقول» برای نشان دادن مصادیق آسیب‌های فرهنگی استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که جشنوارۀ فیلم فجر که به نام انقلاب اسلامی برگزار می‌شود، با سینمای تمدنی فاصله دارد. برخی اِعراض‌های صریح از قواعد فقهی نیز هم در سیاست‌گذاری جشنواره و هم در فرآیند تولید، انتخاب و نمایش آثار قابل شناسایی هستند. بعضی عوامل سیاسی و بینشی از مهم‌ترین موانع استمرار سینمای تمدنی معرفی شده‌اند. همچنین، مقاله در تلاش است تا رسالت هنرمندان جشنواره را نسبت به وظیفۀ فراملّی و برون-مرزی‌شان در سطح جهان اسلام(و به‌دنبال اهداف تمدنی مندرج در بیانیۀ گام دوم) نشان دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cultural pathology of Fajr Film Festival from the perspective of the Civilizational Cinema: A case study of the 40th period

نویسنده English

Iman Erfanmanesh
Ph.D. of cultural sociology - Tehran University
چکیده English

Iranian cinema films, especially the works presented at the Fajr Film Festival, are mainly pioneers "in the position of discovery and screening" of society's problems and dilemmas, and less often act as the leading art "in the position of providing the solutions". In Iran, little attention has been paid to the strategic issue of civilizational cinema; the cinema that can broaden and deepen the future horizon and direction of cinema in three dimensions: the motivation of cinema artists, the content of films, and the attention to the neglected capacities of the audience. This article uses semantic research method and deductive thematic analysis to analyze the essential components of civilizational cinema and also deviates from the criteria in Fajr Festival films (by purposeful sampling among the films of the 40th period). For this purpose, the theoretical approach of "reasonable life" has been used to show examples of cultural harms. The findings show that the Fajr Film Festival, which is held in the name of the Islamic Revolution, is far from a civilizational cinema. Some explicit deviations from the rules of jurisprudence can be identified both in the policy-making of the festival and in the process of production, selection and display of works. Some political and insightful factors have been introduced as the most important obstacles to the continuation of civilizational cinema. Also, the article seeks to show the mission of the festival's artists towards their transnational and exterritorial duty in the Islamic world.

کلیدواژه‌ها English

Fajr Film Festival and Cinema
Culture and Civilization
Identity and Personality
Islam and the West
Ethics and Jurisprudence

Bibliography

Barry, J. (1999). Art, Culture, and the Semiotics of Meaning. U.S: MacMillan.
Keyes, C. (1998). Social Well-being. Social Psychology, 61(2): 121-140.
Lareson, J. (1993). The Measurement of Social Well-being. Social Indicators Research, 28(2): 256-269.
Leaman, O. (2004). Islamic Aesthetics. Edinburgh: Edinburgh University.
Pope, A. (1976). Persian Architecture. Tehran: Soroush.
Rieff, , P. (1990). The Feeling Intellect. Chicago: The University of Chicago.
آژند, ی. (1374). تاریخچۀ زیبایی شناسی و نقد هنر. تهران: مولی.
آشنا, ح., & اسدزاده, م. (1399). نظریۀ سینمای دولتی ایران: تحلیل سیاست گذاری سینمای پس از انقلاب با تأکید بر سیاست های بنیاد سینمایی فارابی. مطالعات راهبردی سیاست گذاری عمومی, 34: 271-252.
باستید, ر. (1374). هنر و جامعه، ترجمۀ غفار حسینی، . تهران: توس.
بروس, ا. (1387). مدل سکولار شدن غرب، ترجمۀ محمدمسعود سعیدی، . تهران: گام نو.
بودن, ر. (1389). مطالعاتی در آثار جامعه شناسان کلاسیک، ترجمۀ باقر پرهام،. تهران : مرکز.
جعفری, م. (1400). فلسفۀ تاریخ و تمدن. قم: ارمغان طوبی.
جلیلوند, م., & سرخیل, ب. (1398). واکاوی نقش گفتمان اسلامی سیاسی فقاهتی بر سینمای سیاسی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی. پژوهش نامۀ انقلاب اسلامی, 32: 159-182.
جوهری, م., & وکیل, م. (1399). مسائل سیاستی سینمای ایران در دهۀ پنجم انقلاب اسلامی. اندیشۀ مدیریت راهبردی, 28: 584-553.
خنیفر, ح., & مسلمی, ن. (1398). مبانی و اصول روشهای پژوهش کیفی. تهران: نگاه دانش.
دبیرخانۀ جشنوارۀ فیلم فجر . (1400). آیین نامۀ چهلمین دوره جشنوارۀ ملّی فیلم فجر. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
راودراد, ا. (1382). نظریه های جامعه شناسی هنر و ادبیات. تهران: دانشگاه تهران.
رحیم پور, ح. (1393). گفت و گوی انتقادی در علوم اجتماعی: خوانش منتقدانۀ کلاسیک جامعه شناسی. تهران: معارف و طرح فردا.
زیمل, ج. (1388). مقالاتی دربارۀ دین، ترجمۀ شهناز مسمیپرست، . تهران: ثالث.
عاشوری, ذ., & یوسفی, م. (1399). شاخص های سینمای تراز جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه مقام معظم رهبری. پدافند غیر عامل و امنیت, 102: 79-30.
عرفان منش, ا. (1393). بازنمایی مؤلفه های اجتماعی هنرهای ایرانی اسلامی: مفهوم و سنخ شناسی هنرهای ایرانی اسلامی تا پیش از فرآیند مدرن شدن. اسلام و علوم اجتماعی, 103-122.
عرفان منش, ا. (1399). از شهروندی تعاملی تا سیاست گذاری شبکه های مجازی. تهران: حقوقی.
فیاض, ا., & بیچرانلو, ع. (1398). جغرافیای ارتباطی سینمای ملّی ایران. جامعه، فرهنگ، رسانه, 31: 40-11.
قانع, ا. (1397). قواعد فقه در میدان فرهنگ و ارتباطات. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
کاشفی, م. (1396). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. قم: مرکز المصطفی(ص).
کافی, م. (1393). فلسفۀ نظری تاریخ. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
کوزر, ل., & روزنبرگ, ب. (1387). نظریه های بنیادی جامعه شناختی، ترجمۀ فرهنگ ارشاد، . تهران: نی.
گنون, ر. (1361). سیطرۀ کمیّت و علائم آخر الزمان، ترجمۀ علی محمد کاردان، . تهران: نشر دانشگاهی.
گنون, ر. (1387). بحران دنیای متجدد، ترجمۀ حسن عزیزی، . تهران: حکمت.
مددپور, م. (1383). آشنایی با آرای متفکران دربارۀ هنر. تهران: سورۀ مهر.
مرشدی زاده, ع., & همکاران. (1391). بازنمایی هویت دینی در سینمای پس از انقلاب اسلامی. مطالعات فرهنگ ارتباطات, 18: 81-59.
مطهری, م. (1387). مجموعه آثار. قم: صدرا.
مفتونی, ن. (1390). اخلاق هنر از نگاه فارابی. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
ملاصالحی, ح. (1378). زیبایی و هنر از منظر وحیانی اسلام. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
موسوی, س. (1390). حکمت هنر: هنر از منظر سنت و مدرنیته. قم: مرکز پژوهش های صداوسیما.
ولف, ج. (1367). تولید اجتماعی هنر. تهران: مرکز.

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 20 فروردین 1401
  • تاریخ پذیرش 21 فروردین 1401