تحلیل جامعه‌شناختی مولفه‌های فرهنگی «گفتمان فرزندآوری» در جامعه کاربران فارسی زبان شبکه اجتماعی ایکس

شیخ, زهرا; ساروخانی, باقر; ذوالقدر, خدیجه

doi:10.22034/scs.2024.480522.1609

تحلیل جامعه‌شناختی مولفه‌های فرهنگی «گفتمان فرزندآوری» در جامعه کاربران فارسی زبان شبکه اجتماعی ایکس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

زهرا شیخ ¹

باقر ساروخانی ²

خدیجه ذوالقدر ³

¹ دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² استاد گروه جامعه‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

³ استادیار گروه مطالعات زنان،‌ واحد علوم و تحقیقات،‌ دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران،

10.22034/scs.2024.480522.1609

چکیده

فرزندآوری، موضوعی کلیدی در هر جامعه ‌است که با موضوعات جمعیت‌شناسی، جامعه‌شناسی، مطالعات خانواده، سیاستگذاری‌های فرهنگی و توسعه‌ای و اقتصادی پیوند محکمی دارد. آنچه که در مطالعات آماری تحت عنوان نرخ باروری بررسی می‌شود، هم می‌تواند متأثر از شرایط اجتماعی، ‌اقتصادی، ‌فرهنگی جامعه باشد و هم می‌تواند برآنها اثرگذار باشد. ازاین‌رو در مطالعات و شناخت هرجامعه‌ موضوع فرزندآوری، از دریچه فرهنگی، به‌منظور آگاهی به شرایط، برای ترسیم برنامه‌های آینده، ضروری و بااهمیت است. در این پژوهش، هدف، استخراج نگرش‌ها و ارزش‌ها و درنهایت تحلیل جامعه‌شناختی مؤلفه‌های فرهنگی «گفتمان فرزندآوری» در خانواده ایرانی در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) است. روش تحقیق، تحلیل محتوای کیفی و چهارچوب نظری تحقیق بر پایه «پروژه فرزندآوری» بک‌وبک می‌باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد فرزندآوری در جامعه امروز ایرانی، از امری طبیعی و وظیفه اجتماعیِ تولید نسل برای جامعه، خارج شده و در انحصار نظر شخصی افراد و منوط به رضایت قلبی و عقلی آنان است. در نتیجه تحلیل محتوای کیفی توئیت‌ها، ۳ مقوله اصلی در گفتمان فرزندآوری شناسایی شد: مهارت‌های فرزند‌پروری، فردگرایی و ارزش‌های فرزندآوری. بر اساس چهارچوب نظری تحلیل‌ها صورت گرفت و مؤلفه‌های فرهنگی «پروژه‌ای شدن فرزندآوری»، «فن‌سالاری»، «کیفیت»، «مصرف‌گرایی»، «فردیت»، «حب‌به خود» ، «لذت‌گرایی» و «آنیّت»، «هویت شخصی»، «آزادی انتخاب» و «قداست خانواده» در گفتمان فرزندآوری (کاربران فارسی‌زبان شبکه اجتماعی ایکس) شناسایی شدند.

کلیدواژه‌ها

فرزندپروری

خانواده

شبکه اجتماعی ایکس

پروژه فرزندآوری

سیاست‌های کلی خانواده

موضوعات

سبک زندگی و خانواده

عنوان مقاله English

"Sociological Analysis of the Cultural Components of the Discourse on Childbearing in the Community of Persian-Speaking Users of the X Social Network X"

نویسندگان English

zahra S ¹

Bagher Saroukhani ²

Khadijeh Zolghadr ³

¹ تهران، شهران، کوهسار، میدان بهاران، بنفشه ۲ پ ۱۶ واحد۲

² Professor in the Sociology Department, , Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

³ Assistant Professor in the Social Sciences Department, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

چکیده English

Childbearing is a key issue in any society, closely linked to demographics, sociology, family studies, cultural and developmental policies, and economic factors. What is examined in statistical studies under the term fertility can be influenced by the social, economic, and cultural conditions of society, and it can also impact them. Therefore, in studies and understanding of any society, the topic of childbearing from a cultural perspective is essential and significant for awareness of conditions and for outlining future programs.In this research, the aim is to extract attitudes and values, and ultimately to conduct a sociological analysis of the cultural components of the 'discourse on childbearing' within Iranian families on the X social network (formerly Twitter). The research method is qualitative content analysis, and the theoretical framework is based on Beck's 'Childbearing Project.' The results indicate that childbearing in today's Iranian society has moved away from being a natural and social duty for producing a generation and has become a matter of personal opinion, dependent on individuals' heartfelt and rational consent. As a result of the qualitative content analysis of tweets, three main categories were identified in the discourse on childbearing: parenting skills, individualism, and values of childbearing. Based on the theoretical framework, components such as 'project-based childbearing,' 'technocracy,' 'quality,' 'consumerism,' 'individuality,' 'self-love,' 'hedonism,' 'immediacy,' 'personal identity,' 'freedom of choice,' and 'sanctity of family' were identified within the discourse on childbearing (among Persian-speaking users of the X social network).

کلیدواژه‌ها English

Parenting

X social network

Family

Childbearing project

The general policies of the family

##آقایی،‌ زهرا؛ بدره، محسن و خواجه‌سروی، غلامرضا (1402). مطالعه تطبیقی سیاست‌های حوزه باروری در دو کشور اسکاندیناوی (سوئد و نروژ) و دو کشور اسلامی (ایران و ترکیه). مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، (50)، 77-106##

##اسدی، محمدصابر (1401). تغییرات ساختار فرهنگی خانواده و تأثیر آن بر کنش کم‌فرزندآوری.‌ ﻧﺸﺮﯾﻪ رﻫﯿﺎﻓﺖ اﻧﺪﯾﺸﻪ، (۱)، 246-249##

##اعزازی، ‌شهلا (1382). جامعه‌شناسی خانواده با تأکید بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در دوران معاصر. تهران: روشنگران و مطالعات زنان##

##افروز، غلامعلی (1402). فرزندآوری هوشمندانه و فرزندپروری عاقلانه (آینده نگر). فصلنامه خانواده و پژوهش، (61) ، ۷-۲۴##

##ایمان، ‌محمدتقی و نوشادی، محمودرضا (۱۳۹۰). تحلیل محتوای کیفی. پژوهش، سال سوم، پاییز و زمستان، (2)، 15-4##

##باومن، زیگمونت (۱۳۸۴). عشق سیال، در باب ناپایداری پیوندهای انسانی. ترجمه عرفان ثابتی، تهران: گروه انتشاراتی ققنوس##

##برناردز، جان (۱400). درآمدی به مطالعات خانواده. ترجمه حسین قاضیان، تهران: نشر نی##

##بک، آلریش و بک گرنشایم، الیزابت (۱۳۹۸). آشوب ازلی عشق (بررسی ماهیت عشق در جامعه مدرن). ترجمه نبیل آزادی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه##

##پیمایش ملی خانواده (۱۳۹۹). جهاد دانشگاهی واحد استان البرز##

##تاج‌بخش، غلامرضا (1403). واکاوی دیدگاه نخبگان از تمایل زوجین به فرزندآوری با تأکید بر سیاست‌های کلی جمعیت. مجله راهبرد اجتماعی و فرهنگی؛ در دست چاپ: 10.22034/scs.2024.453584.1562##

##تقوایی‌فرد، لیلا؛ کریمی، مجیدرضا و راسخ، کرامت‌اله (1398). تأثیر مصرف رسانه‌ای بر نگرش زنان به فرزندآوری در شهر جهرم. دوفصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، (۱۵)،67-87##

##چراغی کوتیانی، اسماعیل (۱۳۹۷). بررسی نقش عوامل اجتماعی ـ فرهنگی مؤثر در کاهش باروری. نشریه معرفت فرهنگی اجتماعی، (۳۴)، ۸۳-۱۰۴##

##چمنی، ‌سولماز؛ شکربیگی، عالیه و مشفق، محمود (1395). مطالعه تعیین‌کننده جامعه‌شناختی فرزندآوری (موردکاوی: زنان متأهل شهر تهران). مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، (۲۰)، 137-165##

##حیدری، عصمت؛ ساروخانی، باقر و ادریسی، افسانه (1402). بررسی جامعه‌شناختی تأثیر عوامل اجتماعی بر گرایش زنان به تک‌فرزندی. مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، (۴۸)،1055-1082##

##خاتونــی، مجتبــی و وطنخــواه، مســعود (1392). ارزیابــی جایــگاه جمعیــت جــوان در ســاخت قــدرت ملــی بــا تأکید بــر جمهــوری اســلامی ایــران. تهــران: کنگـره پیشــگامان پیشــرفت##

##دانش، پروانه؛ محمدی، زهرا و پیش‌بهار، اعظم (1402). عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر گرایش به فرزندآوری. مجله مطالعات فرهنگی پلیس، (۳۶)، 13-36##

##دوباتن، آلن (1398). خوشی‌ها و ناخوشی‌های فرزندآوری. ترجمه رشید جعفرپور، تهران: نشر کرگدن##

##رضایی، طوبی و محمدی، اصغر (1400). بررسی و تحلیل دلایل کم‌میلی زنان به فرزندآوری.‌ نشریه فرهنگ ایلام، پاییز و زمستان، (72 و 73)، 118-137##

##رضوی‌زاده، ‌ندا؛‌ غفاریان، الهه و اخلاقی، آمنه (139۴). زمینه‌های کم فرزندطلبی و تأخیر در فرزندآوری (مورد مطالعه: زنان مشهد). مجله راهبرد فرهنگ، (۳۱)، 73-98##

##ساروخانی،‌ باقر (۱۳۹8). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده. تهران: نشر سروش##

##ساروخانی، باقر (1399). طلاق، پژوهشی در شناخت واقعیت و عوامل اجتماعی آن. تهران: انتشارات دانشگاه تهران##

##صادقی فسایی، سهیلا و ایثاری، مریم (1۳۹۱). تحلیل جنسیتی از زندگی پس از طلاق (مطالعه کیفی). نشریه زن در توسعه سیاست، 10(۳)##

##صادقی، رسول (139۵). تحلیل بسترهای اجتماعی فرهنگی کاهش باروری در ایران. مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، (20)، ۲17-246##

##عزیزی، یعقوب؛ ملکی، حسن؛ قادری، مصطفی و حسن زاده، غلامرضا (1402). شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های فرزندپروری در مادران باردار (سنتزپژوهی). نشریه فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 18(63)،‌ 11-48##

##کاوه فیروز، زینب؛ جوادی یگانه، محمدرضا و آقاسی، محمد (۱۴۰۲). جامعه‌شناسان ایرانی و پیش‌بینی تغییرات نهاد خانواده در ایران (یک مطالعه انتقادی). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 12(2)، 294-308##

##گیدنز، آنتونی و ساتن، فیلیپ (۱۳۹۴). جامعه‌شناسی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر نی##

##محمدی، میثم و رستگارخالد، امیر (1394). تغییرات فرهنگی و اُفت باروری در ایران (بر پایه تحلیل ثانوی داده‌های پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان). مجله جامعه‌شناسی کاربردی، (۲۶)،‌ 159-180##

##محمودیان، حسین و رضائی، مهدی (1391). زنان و کنش کم‌فرزندآوری. فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، (۱۴)،۱۷۳-226##

##ملکوتی‌نیا، علی (1401). بررسی زمینه‌ها و دلایل بی‌میلی خانواده‌ها به فرزندآوری. نشریه مبلغان، ﻓﺮوردﯾﻦ و اردﯾﺒﻬﺸﺖ، (275)##

##هویی‌نینگ، یوهانس و کونیتسکا؛ دیرک (1398). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده. ترجمه محمد مظلوم خراسانی، مشهد: آوای حکمت: انتشارات ترانه##

##یمینی بیدار، محمد و باقری بنجار، عبدالرضا (1398). تحلیل بازنمایی بدن با تأکید بر مدیریت بدن در بین کاربران ایرانی اینستاگرام. فصلنامه علوم خبری، ۸(۴)، 91-122##

##Allendorf, Keera; Linda Young-DeMarco & Arland, Thornton (2023). Developmental Idealism and a Half-Century of Family Attitude Trends in the United StatesSociology of Development (2023) 9(1), 1–32. https://doi.org/10.1525/sod.2022.0003.##

##DeFrain, j. (2018). The state of the American family: The paradox of how families and family values are changing while staying the same. December 2018RUDN Journal of Sociology, 18(1), 73-87. DOI:10.22363/2313-2272-2018-18-1-73-87, LicenseCC BY 4.0.##

##Greenhalgh, S. & Edwin A. Winckler (2005), Governing China’s Population: From Leninist To Neoliberal Biopolitics. Stanford University Press, Stanford, California.##

##Grigoryeva, N. R. Khakimova (2021). Specific Features of the Generation Z Family Values System, January 2021. Bulletin of Kemerovo State University, 22(4), 982-991. DOI:10.21603/2078-8975-2020-22-4-982-991##

##Zaitseva, Irina Alexsandrovna, Olga Anatolyevna Lavrishcheva, Elena Alexandrovna Оcheretko (2021) Transformation of marriage and family values in modern russian society, August 2021, DOI:10.24115/S2446-62202021731294p.258-271, License, CC BY-NC-SA 4.0.##