راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

بررسی عوامل تعارضات زناشویی در رابطه هممسری از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مشاوره، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
2 استاد گروه روان‌شناسی سلامت، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
3 دانشیار دانشکده روان‌شناسی، گروه مشاوره و تربیت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
4 استادیار، دانشکده روان‌شناسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
5 گروه روانشناسی و علوم تربیتی، پژوهشکده زنان،دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش با رویکردی قرآنی، به بررسی عوامل مؤثر بر تعارض‌های زناشویی در رابطه همسری پرداخته و هدف آن، ارائه چهارچوبی نظری مبتنی بر قرآن کریم برای شناخت و تحلیل عوامل تعارض‌های زناشویی و فراهم‌سازی زمینه‌ای برای طراحی مداخلات آموزشی و فرهنگی در راستای کاهش طلاق و ارتقاء سلامت خانواده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ تدبری و بهره‌گیری از تدبر در آیات قرآن، به شناسایی و دسته‌بندی عوامل تعارض‌های زناشویی پرداخته و پس از تعریف مفهومی تعارض‌ها، هشت دسته عامل کلیدی استخراج و شبکه ارتباطی آن‌ها ترسیم شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند نارسایی در ایفای نقش‌های جنسیتی و تأمین حقوق متقابل زوجین، به‌عنوان بستر اصلی شکل‌گیری روابط سالم، نقصی بنیادین در روابط زناشویی ایجاد کرده و زمینه‌ساز تعارض‌های جدی در تمامی ابعاد زندگی می‌شود. همچنین، صفات منفی و باورهای آسیب‌زا (به‌عنوان عوامل پایه‌ای تشدید‌کننده تنش‌ها)، ضعف مهارتی (به‌عنوان عامل رفتاری)، روابط اجتماعی ناکارآمد، مسائل مالی و اختلالات جنسی (به‌عنوان عوامل زمینه‌ای)، در آشکارشدن و تداوم تعارضات مؤثرند. این ساختار نظری مبتنی بر قرآن، از شکل‌گیری هویت جنسیتی آغاز شده و با تبیین نقش‌های زنانه و مردانه در مناسبات بین‌فردی، به ریشه‌یابی و پیشگیری از تعارض‌های زناشویی می‌پردازد. درک عمیق این عوامل و راهکارهای قرآنی مرتبط با آن‌ها، برای سیاست‌گذاران در حوزه جمعیت و خانواده، ابزاری قدرتمند برای طراحی مداخلات مؤثر، برنامه‌های آموزشی پیش از ازدواج و حین آن و درنهایت، تقویت پایداری خانواده، کاهش طلاق، و ارتقاء شاخص‌های سلامت خانواده و جمعیت فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Investigating the factors of marital conflicts in a spousal relationship from the perspective of the Holy Quran

نویسندگان English

Marzie Zargari 1
Hadi Bahrami ehsan 2
Hamidreza Rezazade Bahadoran 3
Mahshid Izadi 4
Fatemeh fayyaz 5
1 Ph.D student counseling , Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Health psychology, Tehran University, Tehran, Iran (Corresponding author).
3 Associate Professor, psychology faculty, education Department ,Islamic Azad university - Central Branch, Tehran, Iran.
4 professor assistant psychology faculty,education Department,Islamic Azad university - Central Branch, Tehran, Iran.
5 Department of psychology, women research center, Alzahra university, Tehran, Iran
چکیده English

This study, adopting a Qur’anic approach, investigates the factors influencing marital conflicts within spousal relationships. Its primary aim is to present a theoretical framework based on the Holy Qur’an for identifying and analyzing the roots of marital discord, thereby contributing to family stability and supporting population policies. Using an analytical-reflective method and contemplative interpretation of Qur’anic verses, the research identifies and categorizes key factors contributing to marital conflict. Following a conceptual definition of conflict, eight major categories of factors are extracted and their interrelations mapped.
Findings indicate that deficiencies in fulfilling gender roles and ensuring mutual rights between spouses—fundamental elements for establishing healthy relationships—create structural weaknesses in marital dynamics and lead to serious conflicts across various aspects of shared life. Additionally, negative personality traits and harmful beliefs (as foundational tension-amplifying factors), skill deficits (as behavioral factors), dysfunctional social relations, financial issues, and sexual disorders (as contextual factors) play significant roles in the emergence and persistence of marital discord.
The proposed Qur’anic framework begins with the formation of gender identity and, through the clarification of male and female roles in interpersonal relations, seeks to trace and prevent marital conflicts. A deep understanding of these factors and the Qur’anic strategies associated with them provides policymakers in the fields of family and population with powerful tools for designing effective interventions, premarital and marital educational programs, and ultimately enhancing family resilience, reducing divorce rates, and improving family and population health indicators.

کلیدواژه‌ها English

Pathology
Marital Relations
Holy Quran
Marital Conflicts
##قرآن کریم.##
##ابراهیمی، نرجس؛ حسینی دانا، حمیدرضا و شاه منصوری، بیتا (۱۴۰2). بررسی جامعه‌شناختی رابطه شبکه‌های اجتماعی و ارتباطات خانواده در مناطق روستایی شهرستان کاشمر. مطالعات رسانه‌ای، (60)، 89-99. ## 
##ابوالحسنی، منصوره؛ اخوت، احمدرضا؛ اسمعیلی، معصومه و بهرامی احسان، ‌هادی (1399). تبیین فرایند شکل‌گیری مفهوم استعداد مبتنی بر تحلیل شبکه واژگانی در قرآن کریم. دوفصلنامه علمی علوم تربیتی از دیدگاه اسلام دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام) پردیس خواهران، 8(15)، 5-27.##
##ابن بابویه، محمد بن على (1362). الخصال. قم: بی‌نا.##
##ابن بابویه، محمد بن على (1413ق). من لا‌‌‌یحضره الفقیه. قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##
##ابن شعبه، حسن بن علی (1376). تحف العقول. ترجمه محمدباقر کمره‌ای، تهران: انتشارات کتابچی.##
##ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارصادر.##
##اخوت، احمدرضا (1392). مقدمات تدبر در قرآن. تهران: انتشارات قرآن و اهل بیت نبوت (علیهم‌السلام).##
##بهرامی احسان، هادی؛ اخوت، احمدرضا و فیّاض، فاطمه (1395). معناشناسی افسردگی از منظر قرآن. تهران: دانشگاه تهران.##
##تاج‌بخش، غلامرضا (1400). واکاوی عوامل زمینه‌ساز روابط فرازناشویی زن در توسعه و سیاست. سامانه نشر مجلات علمی دانشگاه تهران، 19(4)، 595-614.## 
##تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم‌. تهران: دار الکتب الإسلامی‌.##
##تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد (1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم‌. قم: دفتر تبلیغات.##
##جان‌بزرگی، مسعود؛ پسندیده، عباس و آذربایجانی، مسعود (1402). خانواده درمانگری معنوی خداسو. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و دبیرخانه حمایت از طرح‌های پژوهشی معاونت پژوهش حوزه.##
##جهانی دولت‌آباد، اسمعیل (1396). تبیین نظری تعارض‌های زناشویی با رویکرد پارادایمی. خانواده‌پژوهی. سال سیزدهم، (49)، 109-131.##
##جهانی دولت‌آباد، اسماعیل و عشایری، طاها (1401). بررسی نقش تعارض‌های زناشویی و شیوه‌های برخورد با تعارض در گرایش به طلاق (مورد مطالعه: شهروندانِ دارایِ همسرِ شهر اردبیل). راهبرد اجتماعی فرهنگی، 11(4)، 341-376.##
##حرعاملی، محمد بن حسن (1416ق). وسایل الشیعه. قم: مؤسسه آل بیت (علیهم‌السلام).##
##حیدری، حسین؛ چیت‌ساز، محمدجواد؛ شاوردی، تهمینه و قلیچ، مرتضی (1398). بررسی تأثیرات شبکه‌های اجتماعی مجازی بر روابط خانوادگی. تهران: مراکز جهاد دانشگاهی.## 
##دشتی، محمد (1402). نهج‌البلاغه. تهران: دفتر نشر معارف.##
##راغب اصفهانی، ابوالقاسم ابن الحسین (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالقلم الدارالشامیه.##
##رضازاده، سیدمحمدرضا (1402). راهنمای همسران، روش‌هایی برای کاهش تنش و افزایش صمیمیت. تهران: دانشگاه تهران.##
##زرگری، مرضیه و بهرامی احسان، هادی (1401). نقش قوامیت در کاهش تعارض‌های زناشویی بر اساس آیه 34 سوره مبارکه نساء. قرآن و روان‌شناسی، 1(1)، 81-94.##
##زارعی، محمد؛ نظری، علی‌محمد و زهراکار، کیانوش (1399). بررسی رابطه بخشش و جهت‌گیری مذهبی با تعارض زناشویی. پژوهش در دین و سلامت، 6(2)، 87-99.##
##سالاری‌فر، محمدرضا (1401). مهارت‌های زناشویی با نگرش به منابع اسلامی. تهران: پژوهشگاه حوزه ودانشگاه و دبیرخانه حمایت از طرح‌های پژوهشی.##
##سالاری‌فر، محمدرضا (1398). زوج‌درمانی با روی‌آورد اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشکاه، چاپ سو.##
##سالاری‌فر، محمدرضا (1393). طبقه‌بندی آسیب‌های روابط همسران در متون اسلامی. مطالعات اسلامی زنان و خانواده، 16، 61-78##.
##صالحی، علی‌محمد؛ شاملی، عباسعلی؛ صفورایی پاریزی، محمدمهدی و رفیعی هنر، حمید (1400). مدل مفهومی عوامل تعارض زوجین در قرآن کریم با تأکید بر تفسیر المیزان. قرآن و علم، (29)، 317-347.##
##طباطبایی، محمدحسین (1374). ترجمه تفسیر المیزان. سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.## 
##طبرسی، علی بن حسن (1385ق). مشکاه الانوار فی غررالاخبار. نجف: المکتبه الحیدریه.##
##طبرسی، حسن بن فضل (1412ق). مکارم الاخلاق. قم: الشریف الرضی.##
##طریحی، فخرالدین (۱۳۷۵). مجمع‌البحرین. تهران: کتابفروشی مرتضوی.##
##عمادی، سیده زهرا؛ بهرامی احسان، ‌هادی؛ فیاض، فاطمه و اخوت، احمدرضا (1398). مدل نظری مداخله درمانی از منظر قرآن جهت کاهش درد افراد مبتلا به میگرن. قرآن و طب، (8)، 31-42.##
##فراهیدی، خلیل بن احمد (1410). کتاب العین. قم: انتشارات هجرت.##
##فیاض، ریحانه؛ بهرامی احسان، ‌هادی؛ اخوت، احمدرضا و فیاض، فاطمه (1399). مدل مفهومی آسیب‌شناسی روانی مبتنی بر رشد نایافتگی از منظر قرآن کریم. همایش ملی قرآن و روان‌شناسی، (1)، 1270-1279.##
##فیاض، فاطمه؛ بهرامی احسان، ‌هادی و اخوت، احمدرضا (1400). روش‌شناسی کشف معنای افسردگی از قرآن. قرآن و طب، (14)، 42-53.##
##فیض کاشانی، محمد (1417ق). المحجه البیضاء. قم: جامعه مدرسین قم، مؤسسه نشر اسلامی.##
##قاسمی مقدم، کبری؛ شفیع‌آبادی، عبداله و شریفی، اصغر (1399). تعارض‌های زناشویی و نیازهای اساسی: نقش میانجی معنویت. روان‌شناسی بالینی و شخصیت، دانشور رفتار، 18(2)، 55-65.## 
##قرشی، سیدعلی‌اکبر (1371). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.##
##کاوه فارسانی، ذبیح‌الله و مهدیه، عارفه (1399). واکاوی راهبردهای زوجین در مواجهه با تعارضات زناشویی: یک نظریه زمینه‌ای. فصلنامه خانواده‌پژوهی، سال شانزدهم، (61)، 77- 95.##
##کریستسن، اندرسون؛ داس، برایان و جاکوبسن، نیل (1402). زوج‌درمانی رفتاری یکپارچه‌نگر، راهنمای درمانگران جهت ایجاد پذیرش و تغییر. نادر کریمیان، سیدجمال رئیسی، تهران: ارجمند.##
##کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی(ط-الاسلامیه). تهران: دارالکتب الاسلامیه.##
##گولدنبرگ، هربرت و گولدنبرگ، آیرین (1393). خانواده‌درمانی. ترجمه مهرداد فیروز بخت، تهران: رسا.##
##لانگ، لین و یانگ، مارک (1396). مشاوره و درمان مسائل زن و شوهری. ترجمه علی‌محمد نظری و همکاران، تهران: آوای نور.##
##مصطفوی، حسن (1360). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. ج9 و ج12، بنگاه نشر و ترجمه کتاب. نرم‌افزار جامع التفاسیر.##
##مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی.##
##محمدی ری‌شهری، محمد (1388). تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث. بی‌جا: مشعر.##
##محمدی ری‌شهری، محمد (1383). میزان الحکمه. تهران: دارالحدیث.##
##موسوی، سیده فاطمه و قلی‌نسب، گوجه بیگلو (1398). نقش حمایت عاطفی و خودتعیین‌گری در پیش‌بینی تعارض‌های زناشویی زنان متأهل. مطالعات زن و خانواده، 7(۱)، 51-71.##
##نظری‌پور، محمد (1392). مدیریت مالی خانواده و کیفیت رابطه زوجین. فصلنامه مشاوره و روان‌درمانی خانواده، سال سوم، (3)، 491-513.##
##نورى، حسین بن محمدتقى (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: بی‌نا.##
##وحیدنیا، نرگس؛ احمدی نوده، خدابخش؛ مردانی راد، مژگان و فرخی، نورعلی (1401). مدل پیشگیری از خیانت زناشویی از منظر قرآن. مطالعات اسلامی زنان و خانواده، 9(16)، 145-162.##
##ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسى (1410ق). مجموعة ورّام. قم: مکتبه الفقیه.##
##هوشمندی، رودابه؛ احمدی، خدابخش و کیامنش، علیرضا (1399). مقایسه علل تعارض‌های زناشویی در سه دهه اخیر. فصلنامه سبک زندگی با محوریت سلامت، 4(2).##
##یگانه چنزق، ناصر (1402). تأثیرات رسانه بر فروپاشی بنیان خانواده. ماهنامه آفاق علوم انسانی، (83)، 39-50.## 
##Aalgaard, R. A.; Bolen, R. M. & Nugent, W. R. (2016). A literature review of forgiveness as a beneficial intervention to increase relationship satisfaction in couples therapy. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 26(1), 46-55.##
##Abraham P. Greeff, Tanya De Bruyne (2000). Conflict Management Style and Marital Satisfaction. Journal of Sex & Marital Therapy, 26(4), 321-334.##
##Acevedo, B. P. & Aron, A. (2009). Does a long-term relationship kill romantic love?. Review of General Psychology, 13(1), 59.##
##Caroline Aduke Tolorunleke (2014). Causes Of Marital Conflicts Amongst Couples in Nigeria:Implication for Counselling Psychologists. Procedia - Social and Behavioral Sciences, (140), 21-26.##
##Cheng, C. C. (2010). A study of inter-cultural marital conflict and satisfaction in Taiwan. International Journal of Intercultural Relations, (34), 354-362. ## 
##Dew, J. & Tulane, S. (2015). The Association Between Time Spent Using Entertainment Media and Marital Quality in a Contemporary Dyadic National Sample. J Fam Econ Iss, (36), 621-632.##
##Frousakis, Nikki N. (2010). Communication in married couples: Exploring the roles of betrayal and forgiveness. University of Tennessee - Knoxville, nfrousak@utk.edu.
##Iqbal, N.; Gillani, N. & Kamal, A. (2013). Conflict management styles and its outcome among married couples. Journal of Social Sciences, 7(1), 33-38.##
##Noller, P. & Feeney, J.A. (1998). Communication in early marriage: Responses to conflict, nonverbal accuracy and conversational patterns. In T. N. Bradbury (Ed.), the devwlopmental course of marital dysfunction (pp. 11–43). New York: Cambridge University Press.##
##Panahifar, S.; Yousefi, N. & Amani, A. (2014). The effectiveness of schemabased couple therapy on early maladaptive schemata adjustment and the increase of divorce applications adaptability. Journal of business & management review, 3(9), 339-345.##
##Patterson, J.; Hayworth, M.; Turner, C. & Raskin, M. (2011). Spiritual issues in family therapy: A graduate- level course. Journal of Marital and Family Therapy, (26), 199- 210.##
##Roberts, L.J. & Greenberg, D.R. (2002). Observational “windows” to intimacy processes in marriage. In P. Noller & J.A. Feeney (Eds.), Understanding marriage - Developments in the study of couple interaction (pp. 118-149). Cambridge, MA, Cambridge University Press.##
##Tasew, AS.; Getahun, KK. & Prete, G. (2021). Marital conflict among couples: The case of Durbete town, Amhara Region, Ethiopia 8(1) Crossref DOI link: https://doi.org/10.1080/23311908.2021.1903127,12-31.##
##Thomsen D.G. & Gilbert D.G. (1998). Factors characterizing marital conflict states and traits: physiological, affective, behavioral and neurotic variable contributions to marital conflict and satisfaction. Personality and Individual Differences. 25(5), 833-855.##
##Williams, D.T.; Cheadle, J. E. & Goosby, B. J. (2015). Hard Times and Heart Break Linking Economic Hardship and Relationship Distress. Journal of Family Issues, 31(7).##
##Zephon Lister, Gregory Seibert, Se-Anne Chance, Brittany Huelett, Leon Wilson & Colwick Wilson (2019). The Influence of Prayer and Family Worship on Relationship Functioning among Married Adults in the Caribbean and Latin American, MDPI.com##
دوره 14، شماره 4 - شماره پیاپی 58
زمستان 1404
صفحه 1435-1470

  • تاریخ دریافت 13 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 27 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 10 شهریور 1404