راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

تحلیل کیفی سیاست‌ها و اقدامات تربیتی وزارت آموزش و پرورش (۱۳۷۰–۱۳۹۹)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 گروه آموزش فلسفه و منطق دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
3 استادیار دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی سیاست‌ها و اقدام‌های تربیتی وزارت آموزش‌و‌پرورش جمهوری اسلامی ایران طی سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۹ انجام شده است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ذی‌نفعان (معلمان، مدیران و سیاست‌گذاران) بوده و داده‌ها با بهره‌گیری از تحلیل مضمون بررسی شدند. رویکرد مطالعه طولی در این بازه سه‌دهه‌ای امکان شناسایی روندها، تداوم‌ها و شکاف میان سیاست‌های مصوب و واقعیت اجرا را فراهم ساخت. یافته‌های پژوهش در سه مضمون اصلی طبقه‌بندی شدند: الف. بحران مشروعیت و کارآمدی تربیت رسمی که ناشی از بی‌اهمیتی ساختاری به‌تربیت، کاهش سرمایه انسانی، ضعف تخصص‌گرایی مربیان و کمبود منابع مالی است؛ ب. ضعف حکمرانی تربیتی شامل فقدان راهبری مقتدر، ناتوانی در بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای مکمل و نبود حمایت سیاسی عملی؛ و ج. ساختار ناکارآمد و فقدان چشم‌انداز مشخص که با غلبه رویکردهای سنتی، ناکارآمدی مدیریتی و چالش‌های بیرونی همچون فضای مجازی و شکاف نسلی همراه است. در‌عین‌حال، نمونه‌هایی نظیر شوراهای دانش‌آموزی و برخی برنامه‌های پرورشی به‌عنوان موفقیت‌های جزئی شناسایی شدند که نشان‌دهنده ظرفیت‌های بالقوه نظام تربیتی است. نتایج نشان می‌دهد که برای احیای نقش تربیت رسمی، باید بازاندیشی بنیادین در سیاست‌گذاری انجام شود و اقداماتی نظیر تقویت تخصص مربیان با بهره‌گیری از فناوری‌های آموزشی، تمرکززدایی و واگذاری اختیارات به مدارس، تأمین منابع پایدار و مشارکت فعال نهادهای فرهنگی و اجتماعی دنبال گردد. این پژوهش با بهره‌گیری از تحلیل مضمون و مطالعه طولی، تصویری متوازن از نقاط ضعف و قوت ارائه کرده و راهکارهایی نوین برای ارتقای سیاست‌های تربیتی پیشنهاد می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The qualitative analysis of educational policies and measures of the Ministry of Education (1991–2020)

نویسندگان English

mohammad javad valizadeh 1
Rahmatollah Mahmoudi 2
Hossein honarvar sedighiyan 3
1 Education and Training Headquarters of the Secretariat of the Supreme Council of the Cultural Revolution, Tehran, Iran (Corresponding author).
2 Department of Philosophy and Logics Education, Farhangian University, Tehran, Iran.
3 Cultural and Social Headquarters of the Secretariat of the Supreme Council of the Cultural Revolution, Tehran, Iran.
چکیده English

This study was conducted with the aim of examining the educational policies and practices of the Ministry of Education of the Islamic Republic of Iran during the years 1991 to 2020. The research employed a qualitative method based on semi-structured interviews with stakeholders (teachers, principals, and policymakers), and the data were analyzed using thematic analysis. The longitudinal approach over this three-decade period made it possible to identify trends, continuities, and the gap between approved policies and actual implementation.
Findings are grouped into three main themes: Crisis of legitimacy and effectiveness in formal education, due to structural neglect, declining human capital, limited teacher specialization, and financial constraints. Weak educational governance, including lack of strong leadership, underutilization of complementary institutions, and insufficient political support. Inefficient structures and unclear vision, marked by traditional approaches, managerial weaknesses, and external challenges such as digital environments and generational gaps. Some initiatives, like student councils, were noted as partial successes, highlighting the system’s potential.
The results show that in order to revitalize the role of formal education, a fundamental rethinking of policy-making is necessary. Actions such as strengthening teacher expertise through the use of educational technologies, decentralization and delegation of authority to schools, securing sustainable resources, and promoting the active participation of cultural and social institutions should be pursued. By employing thematic analysis and a longitudinal study, this research provides a balanced picture of weaknesses and strengths and proposes innovative strategies for improving educational policies.

کلیدواژه‌ها English

Formal Education
Educational Policy-making
Educational interventions
Educational Challenges
Thematic Analysis
##افتخاری، اصغر و آرام، محمدرضا (1396). آسیب‌شناسی سیستمی آموزش‌و‌پرورش و ارائه راه‌کارها. اسلام و پژوهش‌های تربیتی، 9(1)، 71-93.##
##ایزدی یزدان‌آبادی، ا. (1393). آسیب‌شناسی مدیریت آموزش‌و‌پرورش و ارایه راهبردها و راه‌کارهای مطلوب. معاونت پژوهش، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.##
##جاودانی، حمید و سیدرضا، عطیه (1400). سیاست‌گذاری آموزشی و آموزش عالی در بستر سیاست‌های عمومی: از دوره قاجار تا پایان دوره پهلوی. راهبرد فرهنگ، 14(56)، 113-157.##
##حبیبی، فاطمه و اسمعیلی، رحیمه (1403). بررسی نقش نظام آموزش‌و‌پرورش ایران بر پایه ارزش‌های اسلامی در شیوه تعلیم‌و‌تربیت هویت‌مند دانش‌آموزان مدارس کشور. مقاله ارائه شده در اولین کنفرانس بین‌المللی سلامت، بهداشت و آموزش، صفحات 1-10##.
##حسنی، محمد (1394). تجارب تربیتِ اخلاقی کارگزاران نظام تربیت رسمی و عمومی در دوره ابتدایی (دبستان). نوآوری‌های آموزشی، (56)، 7-37##.
##حیدری گوجانی، احمد (1396). آسیب‌شناسی نظام آموزشی کشور. مقاله ارائه شده در همایش ملی آسیب‌شناسی نظام آموزشی کشور، صفحات 536-545##.
##خباز مهرجردی، محمود (1393). تحلیل کارکردی معاونت پرورشی در نظام آموزش‌و‌پرورش از دیدگاه نخبگان تعلیم‌و‌تربیت. مرکز مطالعات راهبردی شورای عالی انقلاب فرهنگی، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.##
##دلاور، علی (1399). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی (ویرایش جدید، چاپ اول). تهران: رشد.##
##شریعتمداری، علی (1389). اصول و فلسفه تعلیم‌و‌تربیت. تهران: امیرکبیر.##
##شمشیری، بابک؛ شیروانی شیری، علی و زارعی، لیلا (1400). آسیب‌شناسی تعلیم‌و‌تربیت دینی در دانش‌آموزان متوسطه (از دیدگاه متخصصان تعلیم‌و‌تربیت، معلمان و دانش‌آموزان). پژوهش در مسائل تعلیم‌و‌تربیت اسلامی، 29(51)، 233-251.##
##شهامت، نادر و امیدوارحقیقی، سمیه (1400). روش پژوهش کیفی در تحقیقات علوم تربیتی و روان‌شناسی. مقاله ارائه شده در دومین همایش ملی مدرسه آینده.##
##شیبانی تذرجی، صدیقه (1391). نقد و ارزیابی وضعیت موجود نظام آموزش‌و‌پرورش در کشور. مقاله ارائه شده در کنگره پیشگامان پیشرفت، صفحات 573-587.##
##شیخ‌زاده، محمد و بنی‌اسد، رضا (۱۴۰۰). تحلیل مضمون: مفاهیم، رویکردها و کاربردها (چاپ دوم). تهران: لوگوس.##
##صادق‌زاده قمصری، علیرضا و رمضانی، معصومه (1394). بررسی تطبیقی اهداف تربیتی از دیدگاه برزینکا و مبانی سند تحول بنیادین نظام تربیت جمهوری اسلامی ایران. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 3(4)، 89-110.##
##صالحی، فاطمه (1396). آسیب‌شناسی تربیت اخلاقی در نظام آموزشی. مقاله ارائه شده در سومین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم تربیتی و روانشناسی ایران، صفحات 1-11.##
##عبداللهی، حسین؛ عباس‌پور، عباس؛ فرهادی امجد، فرهاد؛ نادری، ابوالقاسم و خورسندی طاوسکوه، علی (1401). تحلیل سیاست‌های گسترش گونه‌های مدارس در نظام آموزش‌و‌پرورش جمهوری اسلامی ایران. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 12(44)، 50-80.##
##علیزاده، یوسف و دیگران (1402). چالش‌های موجود در نظام آموزش پرورش ابتدایی و راهکارهای برون‌رفت از این چالش‌ها. مقاله ارائه شده در هشتمین همایش ملی پژوهش‌های نوین در حوزه علوم تربیتی و روان‌شناسی ایران، صفحات 769-777.##
##عوض‌زاده ابوطالب؛ کریمی باغملک، آیت‌اله و رضایی، صادق (1399). آسیب‌شناسی تربیت دینی و تدوین الگویی برای دین‌پذیری مشتاقانه: مطالعه موردی دانش‌آموزان متوسطه دوره دوم استان کهگیلویه و بویراحمد. قرآن و طب، 5(2)، 109-121.##
##فلاح حقیقی، نگین و محمودی، مریم (1397). آسیب‌شناسی عملکرد نظام آموزش عالی با محوریت توسعه منابع انسانی. آموزش و توسعه منابع انسانی، (19)، 127-150.##
##قاسمی‌پویا، اقبال (1397). مسائل آموزش‌و‌پرورش ایران امروز. رشد آموزش علوم اجتماعی، (78)، 13-15.##
##مرادیان، محسن (1397). آسیب اجتماعی در نظام آموزش‌و‌پرورش، علل و راهکارها. دیده‌بان امنیت ملی، (75)، 23-28.##
##مصدق، هادی (1396). مشکلات مالی آموزش‌و‌پرورش، ابعاد و زوایا، سیاست‌گذاری اصلاحی. حکمتانه، 2(13)، 4-16.##
##مطهری، مرتضی (۱۳۸۲). تعلیم‌و‌تربیت در اسلام. تهران: صدرا.##
##موسوی، سید علی‌محمد (1395). آسیب‌شناسی تربیت اخلاقی در نظام آموزش‌وپرورش با تأکید بر نقش معلم. مقاله ارائه شده در دومین همایش ملی آسیب‌شناسی تربیت اخلاقی در نظام آموزشی ایران، صفحات 1-9.##
##نیک‌نشان، شقایق؛ پاک‌سرشت، محمدجعفر و لیاقت‌دار، محمدجواد (1395). آسیب‌شناسی گفتمان تربیت دینی در نظام آموزشی جمهوری اسلامی ایران. فلسفه تربیت، 1(1)، 141-164.##
##هوشیار، شنو؛ حمیدیان، شرمین؛ هلاکو، شهناز و حسینی، چیا (۱۴۰۳). آسیب‌شناسی فعالیت‌های پرورشی و امور تربیتی از دیدگاه مربیان پرورشی. ارائه‌شده در: اولین همایش بین‌المللی آموزش‌و‌پرورش با رویکرد مدارس هوشمند، معلمان خلاق و دانش‌آموزان متفکر در افق ۱۴۰۴، تهران.##
##Albornoz, Luis A. (Ed.) (2015). Power, Media, Culture:  A Critical View from the Political Economy of Communication. Palgrave Macmillan.##
##Apple, M. W. (2004). Ideology and Curriculum (3rd ed.). New York: RoutledgeFalmer.##
##Armstrong, T. (2006). The best schools: How human development research should inform educational practice. Association for Supervision and Curriculum Development (ASCD).##
##Austin, Barbara A. (1989). Immediate Seating:  A Look at Movie Audiences. Wadsworth.##
##Ball, S. J. (1994). Education reform: A critical and post-structural approach. Open University Press.##
##Bernstein, B. (2000). Pedagogy, Symbolic Control and Identity: Theory, Research, Critique (Rev. ed.). Lanham, MD: Rowman & Littlefield.##
##Birmanova, Anna I., Kozhakhmetov, Gulnara, & Kakimova, Marina Sh. (2018). Cultural Human Rights and the Problems of their Implementation in the Modern World.## Journal of Advanced Research in Law and Economics, 9(5), 1591–1603.##
##Blumler, Jay G. (1992). Understanding Audiences:  Theory and Method. Sage.##
##Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.##
##Buckingham, David. (2003). Media Education:  Literacy, Learning and Contemporary Culture. Polity Press.##
##Constitution of the Islamic Republic of Iran. (1989).##
##Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.##
##Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. New York: Herder and Herder.##
##Hall, Stuart. (1973). Encoding and Decoding in the Television Discourse. Birmingham:  Centre for Contemporary Cultural Studies.##
##Levin, B. (2001). Reforming education: From origins to outcomes. Routledge Falmer.##
##McQuail, D. (2008). Audience studies (M. Montazerghaem, Trans., 4th ed.). Tehran: Media Studies and Planning Office. [Persian translation of an English work]##
##McQuail, Denis (2010). McQuail’s Mass Communication Theory (6th ed.). Sage.##
##Myer, Christine (Ed.) (2011). Critical Cinema:  Beyond the Theory of Practice. Wallflower Press.##
##Potter, W. James. (2016). Media Literacy (8th ed.). Sage.##
##Reidel, Lori. (2010). What are Cultural Rights? Protecting Groups with Individual Rights. Journal of Human Rights, 9(1), 65–80.##
دوره 14، شماره 4 - شماره پیاپی 58
زمستان 1404
صفحه 1359-1398

  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 15 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 16 شهریور 1404