نقش سینمای داستانی ایران در تقویت مشارکت اجتماعی (1380–1395)

پهلوان زاده, فرهاد; مرکبی, سیدمحمدصادق; بیابانی, الهام

doi:10.22034/scs.2026.545524.1736

نقش سینمای داستانی ایران در تقویت مشارکت اجتماعی (1380–1395)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

فرهاد پهلوان زاده ¹

سیدمحمدصادق مرکبی ²

الهام بیابانی ³

¹ دانشجوی دکتری مدیرت راهبردی فرهنگی، دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.

² استادیارگروه تلویزیون، دانشکده تولید رادیو و تلویزیون، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران.

³ کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

10.22034/scs.2026.545524.1736

چکیده

سینما به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین محصولات فرهنگی، نقش مهمی در شکل‌دِهی به رفتار‌ها، نگرش‌ها و تعاملات اجتماعی افراد ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی نقش سینمای داستانی ایران (1380-1395) در تقویت مشارکت اجتماعی از دیدگاه متخصصان فرهنگ و هنر به‌عنوان یک راهبرد در امتداد بند 18 سیاست‌های کلی برنامه هفتم انجام شده است. مطالعه حاضر با بهره‌گیری از رویکرد کیفی و به‌کارگیری روش تحلیل مضمون، از طریق انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با ۱۲ نفر از متخصصان حوزه جامعه‌شناسی هنر، سیاست‌گذاری فرهنگی و تولیدات سینمایی، به تحلیل تأثیرات چندوجهی سینما بر مشارکت اجتماعی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهند که سینما از سه مسیر اصلی بر مشارکت اجتماعی اثر می‌گذارد: نخست، محتوای فیلم‌ها از طریق آگاهی‌بخشی، ترویج ارزش‌های جمعی و تشویق به کنش مدنی؛ دوم، تجربه حضور در سینما با ایجاد تعاملات اجتماعی و تقویت پیوندهای میان‌فردی و سوم، نفوذ فرهنگی سینما با گفتمان‌سازی و تشویق به مطالبه‌گری اجتماعی. نتایج تحقیق حاکی از آن است که سینما می‌تواند با نمایش مسائل اجتماعی، تقویت حس تعلق و ایجاد انگیزه برای مشارکت، به ارتقای آگاهی، تصمیم‌گیری عقلانی، مشارکت عملی و رضامندی اجتماعی کمک کند. بااین‌حال، چالش‌هایی نظیر محدودیت‌های محتوایی، کمبود حمایت سیاست‌گذاری و دسترسی محدود تأثیرگذاری پایدار سینما را محدود می‌کنند. این پژوهش پیشنهاد می‌دهد که با تولید محتوای متنوع، توسعه رویدادهای سینمایی و کاهش موانع تولید، از ظرفیت سینما برای تقویت مشارکت اجتماعی بهره‌برداری شود.

کلیدواژه‌ها

سینما

مشارکت اجتماعی

آگاهی‌بخشی

تعاملات اجتماعی

فرهنگ‌سازی

20.1001.1.22517081.1405.15.2.5.2

موضوعات

مطالعات فرهنگی

عنوان مقاله English

The Role of Iranian Narrative Cinema in Strengthening Social Participation (1380–1395)

نویسندگان English

Farhad Pahlevanzadeh ¹

S.M.Sadeq Morakabi ²

Elham Biabani ³

¹ PhD student in strategic cultural management, faculty of strategic management, National Defense University, Tehran, Iran

² Assistant Professor, Television Department, Faculty of Radio and Television Production, Broadcasting University, Tehran, Iran.

³ Master of Social Communication Sciences, Faculty of Social Communication Sciences, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran

چکیده English

Cinema, as one of the most influential cultural products, plays an important role in shaping behaviors, attitudes, and social interactions of individuals. This study aims to examine the role of Iranian narrative cinema (1380–1395) in social participation from the perspective of culture and art experts as a strategy in line with paragraph 18 of the general policies of the Seventh Plan. The present study, using qualitative and content analysis methods, through semi-structured interviews with 12 experts in the field of sociology of art, cultural policymaking, and cinema productions, aims to analyze cinema in a multifaceted way for participation in social contribution. The findings show that cinema has an impact on participation through three main paths: first, films through social media, promote collective values and encourage participation in civic action; second, the experience of being in the cinema creates social connections and strengthens interpersonal bonds; and third, the influence of cultural cinema through discursive formation and participation in social content. The research findings suggest that cinema can help promote awareness, rational decision-making, practical participation, and social satisfaction by portraying social issues, fostering a sense of belonging, and motivating participation. However, challenges such as policy-based restrictions and limited access limit the sustainable impact of cinema. This research suggests that the capacity of cinema to strengthen social participation should be utilized by producing diverse content, developing cinematic events, and reducing production barriers.

کلیدواژه‌ها English

Cinema

social participation

awareness-raising

social interactions

cultural engineering

##اتکینسون، ریتا آل؛ اتکینسون، ریچارد سی (1403). متن کامل زمینه روان‌شناسی هیلگارد. ترجمه محمد نقی براهنی و همکاران. تهران: نشر رشد.##

##بیرو، آلن (1366). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروخانی. تهران: کیهان.##

##پورنوروز، منیژه (1383). انگاره‌سازی از اعتیاد و معتاد در مجموعه‌های تلویزیونی. پژوهش های ارتباطی، 37، 219-236.##

##تلوری، علیرضا؛ بشیر، حسن؛ متقی، ابراهیم (1403). تحلیل‌ گفتمان فیلم‌های سینمایی در رابطه با دولت در سینمای ایران در سال‌های 1369-1358. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 13(4)، 1541-1570.##

##جاروی، آی. سی (1379). جامعه‌شناسی و سینما: ارتباط کلی سینما و جامعه‌شناسی با جامعه‌شناسی رسانه‌ها. ترجمه راودراد، اعظم. فصلنامه سینمایی فارابی، شماره 38، 39-56.##

##حبیب پور گتابی، کرم (1401). نقش سینمای ایران در تغییر شاخص‌های توسعة اجتماعی. نشریه رسانه، 33 (3)، 267-296.##

##خواجه سروری، غلامرضا؛ نوربخش، سید مسعود (1397). نحوه تأثیر رسانه‌های جمعی در مشارکت سیاسی شهروندان تهرانی. جستار سیاسی معاصر، 2 (28).##

##زارع، بیژن؛ روهنده، مجید (1394). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر مشارکت اجتماعی- سیاسی مطالعه‌ای در باب شهروندان بالای ۱۸ سال شهر کرج. مطالعات اجتماعی ایران، 9 (2)، 64 - 87.##

##زین‌العابدینی، پیام (1401). رهیافت آپاراتوس در بازتاب و شکل‌دِهی جامعه مخاطب سینمای ایران. مطالعات راهبردی ارتباطات، 2(2)، 81-94.##

##زین‌العابدینی، پیام؛ محمودی بختیاری، بهروز (1402). واکاوی جایگاه فیلم کوتاه در ایران با رویکردی مخاطب محور. نشریه هنرهای کاربردی، 3 (10).##

##زین‌العابدینی، پیام؛ الستی، احمد (۱۳۹۸). از اتوپیای خیالی تا واقعی سینمای ایران. نشریه باغ نظر، 79 (16)، 60-51##

##سردارنیا، خلیل اله؛ امینی زاده، سینا؛ حسن وند، مظفر (1398). تأثیر رسانه‌های جدید با واسطه‌گری متغیر‌های اجتماعی بر مشارکت سیاسی دانشجویان مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه شیراز. جامعه‌شناسی کاربردی، 30 (74).

##شمس مشهدی، تهمینه، کفاشی، مجید (۱۳۹۶). تأثیر رسانه‌های ملی بر سرمایه اجتماعی با تأکید بر مشارکت اجتماعی. پژوهش اجتماعی، 34، 117-126.##

##عرفان‌منش، ایمان (1401). آسیب‌شناسی فرهنگی جشنواره فیلم فجر از منظر سینمای تمدنی: مطالعه موردی چهلمین دوره. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 11(2)، 349-376.##

##علوی‌تبار، علیرضا (1379). مشارکت در اداره امور شهرها. تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌های کشور.##

##کاظمی مقدم، علیرضا (1402). اعلامیه بارسلونا در مورد صنایع فرهنگی و خلاق، اندیشکده حکمروایی فرهنگ و صنایع خلاق. پژوهشکده سیاست‌گذاری دانشگاه صنعتی شریف##

##کشاورزی، سعید؛ خواجه نوری، بیژن؛ غفاری نسب، اسفندیار (1396). ارزیابی تأثیر رسانه‌های مختلف بر میزان مشارکت در جنبش‌های محیط‌زیستی: مورد جنبش رفتگران طبیعت ایران. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 7(25)، 73-92.##

##کیا، علی‌اصغر؛ شاه‌حسینی، سعید (1393). سینمای ایران، مخاطب و نیاز‌های فردی و اجتماعی. فصلنامه علوم اجتماعی، 21 (64)، 1-34.##

##گنجی، حمزه (1400). روان‌شناسی اجتماعی. تهران: ساوالان.##

##محسنی‌تبریزی، علیرضا؛ طباطبائی، محمود؛ مرجایی، سید هادی (1385). نظریه‌های روان‌شناختی و رویکرد‌های تلفیقی مشارکت. سیاست داخلی، شماره 1.##

##وبر، ماکس (1394). اقتصاد و جامعه. ترجمه عباس منوچهری. تهران: انتشارات سمت.##

##وبستر، فرانک (1390). نظریه‌های جامعه اطلاعات. ترجمه اسماعیل قدیمی. تهران: امیرکبیر.##

##یزدان‌پناه، لیلا (1386). موانع مشارکت اجتماعی شهروندان تهرانی. رفاه اجتماعی، 7 (26)، 130-105.##

##Ahn, C. (2022, December 21). Documentary Genre in Environmental Education. Oxford Research Encyclopedia of Education. Retrieved 8 Mar. 2025.##

##Alavitabar, A. (2000). Participation in urban governance. Tehran: Organization of Municipalities Publications. [In Persian]##

##Atkinson, R. L., & Atkinson, R. C. (2024). Hilgard’s introduction to psychology (Full text). Trans. M. N. Baraheni et al. Tehran: Roshd Publications. [In Persian]##

##Beiro, A. (1987). Dictionary of social sciences. Trans. B. Sarookhani. Tehran: Keyhan. [In Persian]##

##Bordwell, David, & Thompson, Kristin. (2010). Film Art: An Introduction (9th ed.). McGraw-Hill.##

##Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.##

##Brown, W. J., & Basil, M. D. (1995). The role of media in promoting volunteerism. Journal of Nonprofit & Public Sector Marketing, 3(2), 15-30.##

##Castells, M. (2010). The Rise of the Network Society. Wiley-Blackwell.##

##Erfanmanesh,I. (2022). Cultural pathology of Fajr Film Festival from the perspective of the Civilizational Cinema: A case study of the 40th period. Socio-Cultural Strategy, 11(2), 349-376. doi: 10.22034/scs.2022.147930 [In Persian]##

##Ganji, H. (2021). Social psychology. Tehran: Savalan. [In Persian]##

##Giddens, A. (2000). Modernity and Self Identity: Self and Society in the Late Modern Age, Polity Press.##

##Habibpour Gatabi,K. (2022). The role of Iranian cinema in changing social development indicators. Rasaneh, 33(3), 267-296. doi: 10.22034/bmsp.2022.311540.1636 [In Persian]##

##Javari, I. C. (2000). Sociology and cinema: The relationship between cinema and society with media sociology. Trans. A. Rawdarad. Farabi Journal, 38, 39–56. [In Persian]##

##Kazemi Moghaddam, A. (2023). Barcelona Declaration on cultural and creative industries. Tehran: Governance of Culture and Creative Industries Think Tank, Sharif University of Technology. [In Persian]##

##Keshavarzi, S., Khajehnouri, B., & Ghafari-Nasab, A. (2017). Evaluation of the impact of media on environmental movements participation: The case of Iran’s nature cleaning movement. Public Policy Strategic Studies, 7(25), 73–92. [In Persian]##

##KhajehSarvi,G. and Noorbakhsh,S. M. (2018). How mass media influence the Tehran citizens’ political participation. Contemporary Political Studies, 9(2), 55-81. doi: 10.30465/cps.2018.3406 [In Persian]##

##Kia, A. A., & Shahhosseini, S. (2014). Iranian cinema, audience, and individual and social needs. Social Sciences Quarterly, 21(64), 1–34. https://doi.org/10.22054/qjss.2014.341 [In Persian]##

##Levasseur, M., Lussier-Therrien, M., Biron, M. L., Raymond, É., Castonguay, J., Naud, D., Fortier, M., Hudon, S., & Tremblay, L. (2022). Scoping study and co-construction of a definition of social participation. Ageing & Society, 51(2), afab215.##

##McCombs, M. E., & Shaw, D. L. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36(2), 176-187.##

##Mohseni-Tabrizi, A., Tabatabaei, M., & Marjai, H. (2006). Psychological theories and integrated approaches to participation. Domestic Policy Journal, 1, 147–176. [In Persian]##

##Pornooroz, M. (2004). Construction of addiction and addicts in television series. Communication Research, 37, 219–236. [In Persian]##

##Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.##

##Sardarnia, K., Aminizadeh, S. and Hasanvand, M. (2019). The Impact of Media and Social Variables on Students Political Participation in Political Parties and Political Organizations; Case Study of Shiraz University Students. Journal of Applied Sociology, 30(2), 85-100. doi: 10.22108/jas.2018.109527.1307 [In Persian]##

##Shams-Mashhadi, T., & Kafashi, M. (2017). The impact of national media on social capital with emphasis on social participation. Social Research, 34, 117–126. [In Persian]##

##Smithikrai, C. (2016). Effectiveness of Teaching with Movies to Promote Positive Characteristics and Behaviors, Procedia Social and Behavioral Sciences, 217, 522-530. doi: https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.02.033.##

##Telvari,A, Bashir,H and Mottaqi,I. (2024). Discourse Analysis of movies related to State in Iranian cinema in the years 1358-1369 A.H. Socio-Cultural Strategy, 13(4), 1541-1570. doi: 10.22034/scs.2024.458221.1574 [In Persian]##

##Treveri Gennari, Daniela. (2018). Understanding the Cinemagoing Experience in Cultural Life: The Role of Oral History and the Formation of ‘Memories of Pleasure’. Tijdschrift voor Mediageschiedenis, 21(1), 39–53. doi:10.18146/2213-7653.2018.337##

##Turner, Graeme. (2006). Film as Social Practice (4th ed.). Routledge.##

##Weber, M. (2015). Economy and society. Trans. A. Manoochehri. Tehran: SAMT Publications. [In Persian]##

## Webster, F. (2011). Theories of the information society. Trans. E. Ghadimi. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]##

##Yazdanpanah, L. (2007). Barriers to social participation of Tehran citizens. Social Welfare, 7(26), 105–130. [In Persian]##

##Zare,B and Rohandeh,M. (2015). Investigating Social Factors Affecting the Social and Political Participation (18 and Above Years Old Citizens of Karaj). Journal of Iranian Social Studies, 9(2), 64-87. [In Persian]##

##Zinalabedini, P. and Mahmoodi-Bakhtiari, B. (2023). A Scrutinizing of the Situation of Short Films in Iran with an Audience-Oriented Approach. Journal of Applied Arts, 3(2), 41-54. doi: 10.22075/aaj.2024.33461.1217 [In Persian]##

##Zinalabedini,P. (2022). The cinematic Apparatus approach in reflecting and shaping the audience community Iranian cinema. Strategic communication studies, 2(2), 81-94. doi: 10.22034/rcc.2022.254083 [In Persian]##

##Zinalabedini,P and Alasti,A. (2019). From Imaginary Utopia to Real Dystopia in Iranian Cinema. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 16(79), 51-60. doi: 10.22034/bagh.2019.149360.3781 [In Persian]##