راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

واکاوی نشانه شناسی تحول معنای اجتماعی - فرهنگی خانه های‌ شهری همدان در سه دوره قاجار، پهلوی و معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای معماری، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
2 استادیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران (نویسنده مسئول).
3 استادیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
چکیده
خانه به‌عنوان نهادی با عملکرد چندبعدی متأثّر از اجتماع، فرهنگ، آیین‌های مذهبی، اقتصاد و اوضاع محیطی به دنیای مفاهیم و معانی تعلق دارد. امروزه با دستیابی بشر به فناوری اطلاعات و پیشرفت در زمینه‌های ارتباطات و رایانه، تحولاتی را در زمینه‌های فرهنگی ـ اجتماعی، سیاسی و اقتصادی رخ داده است که مهم‌ترین آنها بحران فرهنگی و بحران هویت و معناست و خانه نیز تحت تأثیر این عوامل، معنایی جدیدی به خود گرفته است. هدف این پژوهش، از نوع کاربردی و در جهت بررسی روند تحولات معنای اجتماعی ـ فرهنگی خانه از گذشته تا آینده و شناخت عوامل تأثیرگذار بر تحولات معنای اجتماعی ـ فرهنگی خانه می‌باشد. در این پژوهش، نشانه‌شناسی که یکی از روش‌های رویکرد علوم اجتماعی که بیشتر به جنبه‌های فرهنگی و اجتماعی خانه توجه دارد، انتخاب شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تحول معنایی اجتماعی ـ فرهنگی نیز در مورد همه فضاها و فعالیت‌های خانه به‌طور یکسان اتفاق نیفتاده است، به‌گونه‌ای‌که در برخی فضاها، معنای خانه به‌کلی تغییر کرده است. در برخی فضاها در امتداد معنای گذشته، معنای جدید شکل تازه‌ای یافته است و در برخی دیگر همان معنای گذشته در فضاها جاری است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the semiotics of the evolution of socio-cultural meaning of the urban houses of Hamedan in the three periods of Qajar, Pahlavi and contemporary

نویسندگان English

Mohammmad Reza Afshari Basir 1
Manouchehr Foroutan 2
Mohammad Mehdi soroush 3
1 PhD Student, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran.
2 Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran (Corresponding author).
3 Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran.
چکیده English

House is a complex concept and as an institution with multidimensional function affected by society, culture, religious rituals, economy and environmental conditions, it belongs to the world of concepts and meanings, and if the people who live in it can understand the meaning that governs it, they can relate to it. Create a better communication environment. Unfortunately, nowadays, with the advent of modernity, the house is viewed as a device with a temporary function, and this has caused the house to take on a new meaning. In this research, semiotics, which is one of the methods of social science approach that pays more attention to the cultural and social aspects of the house, has been chosen. The present research is an effort in the direction of the relationship between semiotics and architecture, which seeks to explain and read the social-cultural meaning of the house based on semiotic theories, which seeks to analyze texts as structured wholes and in search of hidden and implied meanings. This research is based on the interpretative epistemological system, and in terms of the results, it is descriptive-analytical. The purpose of this research is to develop a conceptual model for the proper reading of the house text with the method of layered semiotics and to examine the evolution of the socio-cultural meaning of the urban house. The results of the research show that the house is a text that consists of a set of multiple layers of meaning that affect each other. The socio-cultural semantic transformation has not happened in all the spaces and activities of the house in the same way, so that in some spaces, the meaning of the house has completely changed. In some spaces, along with the past meaning, the new meaning has found a new form, and in others, the same past meaning is current in the spaces.

کلیدواژه‌ها English

Socio-cultural meaning
semiotics
urban houses
Hamadan city
آقالطیفی، آزاده و کلیائی، وحید (1397). خانه‌های تاریخی سنندج، خوانش کالبد از دریچه فرهنگ زیست. نشریه صفه، (28)، 111-131.
احمدی، بابک (1386). ساختار و تأویل متن. تهران: نشر مرکز.
امیرسرداری، یاسر؛ فروتن، منوچهر؛ معظمی، منوچهر و محمدی، مریم (1398). برج مسکونی در قاب سینما؛ واکاوی نشانه‌شناختی ساختمان‌های بلند مسکونی در سینمای بعد از انقلاب اسلامی ایران. نشریه علمی ـ پژوهشی باغ نظر، (74)، 17-30.
پناهی، سیامک و رحیمی، رحیم (1398). بررسی نحوه آفرینش فضای معماری با تأکید بر مفهوم نشانه‌شناسی و بینامتنیت نمونه موردی موزه یهود برلین، دانیل لیبسکیند. مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین‌المللی مهندسی عمران، معماری و بازآفرینی شهری، تهران.
چندلر، دانیل (1386). مبانی نشانه‌شناسی. ترجمه مهدی پارسا، تهران: انتشارات سوره.
حائری، محمدرضا (1388). خانه، فرهنگ، طبیعت: بررسی معماری خانه‌های تاریخی و معاصر به‌منظور تدوین فرآیند‌ها و معیارهای طراحی خانه. تهران: مرکز تحقیقات مسکن و شهرسازی، وزارت راه و شهرسازی.
حبیب، فرح (1385). کندوکاوی در معنای شکل شهر. نشریه علمی ـ پژوهشی هنرهای زیبا، (25)، 5-14.
حجت، مهدی (1387). درس‌هایی از معماری سنتی ایران، مجموعه گفتارهای اولین و دومین هم‌اندیشی مباحث معماری. اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان.
دانایی‌فرد، حسن؛ الوانی، سید مهدی و آذر، عادل (1383). روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع. تهران: انتشارات نشر صفا.
دباغ، امیرمسعود و مختاباد امرایی، مصطفی (1389). تأویل معماری پست مدرن از منظر نشانه‌شناسی. نشریه علمی ـ پژوهشی هویت شهر، (9)، 59-72.
راپاپورت، اموس (1384). معنی محیط ساخته شده؛ رویکردی در ارتباط غیرکلامی. ترجمه فرح حبیب، تهران: نشر شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
راپاپورت، آموس (1388). انسان‌شناسی مسکن. ترجمه خسرو افضلیان، تهران: انتشارات کسری.
زارعی، محمدابراهیم؛ حاتمی مجد، فائزه و محمدیان‌منصور، صاحب (1397). خانه‌های قدیمی همدان. تهران: انتشارات نشر طلایی.
سجودی، فرزان (1388). نشانه‌شناسی کاربردی. مقالات اولین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.
سجودی، فرزان (1388). نشانه‌شناسی لایه‌ای و کاربرد آن در واکاوی متن هنری. مقالات اولین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.
سجودی، فرزان (1388). نشانه‌شناسی: نظریه و عمل. تهران: انتشارات علم.
سرمستانی، محمد؛ فروتن، منوچهر و طهوری، نیر (1397). آفرینش شاعرانه در فضای شهری: واکاوی نشانه‌شناختی فضای شهری باغ بلند شیراز. نشریه علمی ـ پژوهشی هویت شهر، (34)، 67-78.
شولتز، کریستیان نوربرگ (1387). معنا در معماری غرب. ترجمه مهرداد قیومی بیدهندی، تهران: نشر فرهنگستان هنر.
شولتز، کریستیان نوربرگ (1388). مفهوم سکونت: به‌سوی معماری تمثیلی. ترجمه محمود امیر یار احمدی، تهران: نشر آگه.
ضیمران، محمد (1383). درآمدی بر نشانه‌شناسی هنر. تهران: نشر قصه.
غفاری، علیرضا (1393). تحلیل ساختار شکل در معماری ایران، از رویکرد نشانه‌شناختی معماری (مطالعه موردی:بازارهای ایران). (رساله دکتری معماری). دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.
قلیچ‌خانی، بهنام (1391). رویکردی تحلیلی به سیر تحول خانه ایرانی در عهد قاجار. (رساله دکتری معماری). دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.
کندلیس، ماندالا (1973م). نقشه‌های قدیمی شهر همدان. همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.
کوپر مارکوس، کلر (1382). خانه نمادی از خویشتن. ترجمه احمد علیقیان، تهران: فصلنامه فرهنگستان هنر.
لنگ، جان (1386). آفرینش نظریه معماری. ترجمه علیرضا عینی‌فر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
محمدی، مریم (1390). بررسی فرم شهر از منظر نشانه‌شناسی لایه‌های. مجموعه مقالات نشانه‌شناسی مکان به کوشش دکتر فرهاد ساسانی، تهران: نشر سخن.
معماریان، غلامحسین (1387). معماری ایرانی. تهران: انتشارات سروش دانش.
نجومیان، امیرعلی (1387). تحلیل نشانه‌شناختی خانه‌های تاریخی کاشان. نشریه نامه معماری و شهرسازی، سال یکم، (۱).
نیلاندر، اولا (1390). معماری خانه. ترجمه محمدصادق فلاحت، زنجان: انتشارات دانشگاه زنجان.
هایدگر، مارتین. (1381). شعر، زبان و اندیشه رهایی: مقاله (انسان شاعرانه سکنی می‌گزیند). ترجمه عباس منوچهری، تهران: انتشارات مولی.
 
Danesi, Marcel. (2007). The Quest for Meaning: A Guide to Semiotic Theory and Practice, Toronto, University of Toronto Press.
##Eco, U . (1995). The search for the perfect language. Blackwell, Oxford, Fontana Press, London.##
##Jencks, C . (1977). Thed languages of postmodern Architecture, Academy Edition, London.##
##Peirce, CS . (1998). Pragmatic 7 Pragmatism in Baldwin, JM , Dictionary of Philosophy & Psychology, Vol II, New York.##
##Rappaport, A. (1973). Australian Aborigines and the Definition of Place in P.Oliver (ed), Shelter, Sign and Symbol. London.##
##Rappaport, A. (1982). House Form and Culture, Englewood Cliffs 1969.##
##Rappaport, A. R. E. Kantor (1985). Complexity and Ambiguity in Environmental Design, in American Institute of Planners Journal.##
دوره 12، شماره 3 - شماره پیاپی 48
تابستان 1402
صفحه 899-933

  • تاریخ دریافت 07 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 10 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 13 بهمن 1401