راهبرد اجتماعی فرهنگی

راهبرد اجتماعی فرهنگی

شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی حقوق کودک در جامعه‌ی ایرانی اسلامی: شناسایی و تحلیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه مطالعات اجتماعی، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران
10.22034/scs.2026.561408.1772
چکیده
پژوهش حاضر با عنوان «شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی حقوق کودک در جامعه ایرانی اسلامی: شناسایی و تحلیل» به دنبال شناسایی شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی حقوق کودک در جامعه ایران اسلامی و شرح محتوایی هریک از آن‌ها براساس بسترهای اجتماعی و فرهنگی جامعه ایرانی، جهان اسلام و سطح بین‌المللی است. روش پژوهش کیفی با طرح تحقیق تحلیل محتوا است. محقق، ابتدا اقدام به شناسایی، گزینش، مطالعه و تحلیل اسناد و اطلاعات موجود نموده است که شامل پنج عرصه تعیین‌کننده هستند؛ سپس، به ارائه شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی حقوق کودک در جامعه اسلامی ایرانی و تدقیق فضای معنایی آن‌ها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که حقوق کودک در جامعه ایرانی اسلامی دارای هشت شاخص اجتماعی و فرهنگی شامل تعریف کودک؛ حقوق بنیادین کودک، خانواده و جایگزین آن، سلامت، رفاه و امنیت کودک، آموزش کودک، گسترش حمایت‌های ویژه از کودکان، حمایت از کودکان ویژه، جامعه دوستدار کودک است که هرکدام دارای ابعاد و فضای مفهومی متنوعی هستند. درنتیجه، در جامعه ایرانی اسلامی تعریف کودک و محدوده سنی کودکی شامل دوران پیش از تولد یا دوران جنینی از زمان تشکیل نطفه نیز می‌شود به همین دلیل برای جنین حقوق مختلفی ازجمله حق حیات تعریف می‌شود؛ پیرو همین امر سقط جنین غیرمجاز و مطرود است؛ اما در قواعد بین‌المللی با محوریت کنوانسیون حقوق کودک، دوران جنینی مشمول دوران کودکی نمی‌شود و سقط جنین مجاز است. در بیان حق کودکان برای داشتن خانواده و یا خانواده جایگزین، کنوانسیون حقوق کودک به فرزندخواندگی تأکید دارد؛ اما در ایران و جهان اسلام، بر حضانت، تأکید شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Social and Cultural Indicators of Child Rights in Iranian Islamic Society: Identification and Analysis

نویسنده English

مریم شعبان
Assistant Professor, Department of Social Studies, Institute of Cultural and Social Studies, Ministry of Science, Research and Technology.
چکیده English

The present study, entitled “Social and Cultural Indicators of Child Rights in Iranian Islamic Society: Identification and Analysis,” seeks to identify the social and cultural indicators of child rights in Iranian Islamic society and describe the content of each of them based on the social and cultural contexts of Iranian society, the Islamic world, and the international level. The qualitative research method is with a content analysis research design. The findings show that child rights in Islamic Iranian society have eight social and cultural indicators, each of which has various dimensions and conceptual space. As a result, in Islamic Iranian society, the definition of a child and the age range of childhood also include the prenatal or fetal period from the time of embryo formation, which is why various rights are defined for the fetus, including the right to life; Accordingly, abortion is illegal and rejected. In expressing the right of children to have a family or a surrogate family, the Convention on the Rights of the Child emphasizes adoption, but in Iran and the Islamic world, the emphasis is on guardianship and custody.

کلیدواژه‌ها English

Child rights
Convention on the Rights of the Child
typology
prohibition of abortion
Islamic Covenant on the Rights of the Child
##آرتیدا، طیبه؛ تقی‌زاده، مرضیه (1391)، حقوق کودکان و نوجوانان در جمهوری اسلامی ایران: مجموعه قوانین و مقررات تا پایان سال 1388، جلد اول، چاپ اول، تهران: نشر یونیسف##
##برنامه هدفمندسازی یارانه‌ها (1388)، آرشیو وزارت کشور##
##تأسیس وزارت رفاه اجتماعی (1384)، آرشیو وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ایران##
##تدوین پیش‌نویس سند ملی امنیت بانوان و کودکان در روابط اجتماعی (مجموعه دستگاه‌های دولتی) (1392)، دفتر امور بانوان و خانواده ریاست جمهوری، وزارت کشور.##
##سازمان ملل متحد (1384)، آرمان‌ها و اهداف توسعه هزاره، ترجمه سید مهدی آرایی و همکاران، تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.##
##سند ملی توسعه فرابخشی امنیت غذا و تغذیه (1383)، وزارت بهداشت و درمان ایران.##
##سند توسعه پژوهش و فناوری وزارت نفت (برنامه 4) (1385)، وزارت نفت ایران.##
##سند نقشه جامع علمی کشور (1389)، آرشیو وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران.##
##سند چشم‌انداز وزارت نیرو (1390)، وزارت نیرو ایران.##
##سند راهبردی کشور در امور نخبگان (1390)، آرشیو وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران.##
##سند کاهش آسیب‌های اجتماعی، سازمان امور اجتماعی یا شورای اجتماعی کشور (1395)، سازمان امور اجتماعی، آرشیو وزارت کشور.##
##سند ملی توسعه بخش بهداشت و درمان (سلامت) (1383)، وزارت بهداشت و درمان ایران.##
##شعبان، مریم (1399)، جامعه‌شناسی کودکی در ایران، رساله دکتری با راهنمایی دکتر تقی آزاد ارمکی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.##
##شعبان، مریم (1404)، راهبردهای اجتماعی و فرهنگی دانشگاه در برابر کودکان و نوجوانان مطالعه اسناد حقوقی قانونی ایران، مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، دوره سوم، شماره 57، صص 809- 836.##
##کاظمی، سید علی (1394)، گزیده اسناد بین‌المللی حقوق کودک، تهران: معاونت حقوقی قوه قضاییه.##
##مجموعه سیاست‌گذاری‌های حاکمیتی از 1368 تا 1399، در آرشیو شورای عالی انقلاب فرهنگی، ایران.##
##مصفا، نسرین (1383)؛ کنوانسیون حقوق کودک و بهره‌وری از آن در حقوق داخلی ایران، تهران: نشر دانشکده حقوق و علوم سیاسی تهران.##
##منشور حقوق شهروندی (1395)، دفتر ریاست جمهوری، آرشیو وزارت کشور.##
##نقشه جامع علمی سلامت کشور (1389)، وزارت بهداشت و درمان ایران.##
##نوبهار، وحید؛ فرزاد جلالی؛ محمد واعظ طبسی (1382)، درآمدی بر حقوق کودک، چاپ اول، مشهد: بنیاد پرورش‌های اسلامی آستان قدس رضوی##
##یاری‌قلی، بهبود؛ عباسی چوب‌تراش، معصومه؛ عباسی، سحر (1398)، جایگاه مؤلفه‌های حقوق تربیتی در کتاب‌های درسی دوره ابتدایی، مجله راهبرد فرهنگی اجتماعی، سال هشتم، شماره سی، صص 299- 323.##

  • تاریخ دریافت 01 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 25 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 25 مرداد 1405